کوتاه‌تر شدن روزها: زمین با سرعت بی‌سابقه‌ای می‌چرخد

زمین در حال چرخش سریع‌تر از همیشه است و این پدیده باعث کوتاه‌تر شدن طول روزها شده است. این تغییر که تنها در حد میلی‌ثانیه است، دانشمندان را سردرگم کرده و می‌تواند پیامدهای مهمی برای اندازه‌گیری زمان در آینده داشته باشد.

کوتاه‌ترین روزهای تاریخ

بر اساس گزارش‌ها، روز سه‌شنبه ۱۴ مرداد (۵ اوت)، طول روز خورشیدی زمین اندکی کمتر از ۲۴ ساعت خواهد بود. این روز نه تنها یکی از کوتاه‌ترین روزهای سال ۲۰۲۵، بلکه یکی از کوتاه‌ترین روزها از زمان آغاز ثبت اندازه‌گیری‌ها به شمار می‌آید.

کاهش مورد انتظار بسیار ناچیز و معادل ۱٫۲۵ میلی‌ثانیه کمتر از ۸۶٬۴۰۰ ثانیه (۲۴ ساعت) است؛ این میزان آنقدر جزئی است که به هیچ وجه قابل تشخیص نیست. با این حال، این کاهش بخشی از روندی گیج‌کننده است که دانشمندان را سردرگم کرده است: زمین با سرعت بیشتری می‌چرخد. سیاره ما پس از چندین دهه کاهش سرعت، در سال‌های اخیر شروع به افزایش سرعت در چرخش خود کرده است و متخصصان زمان‌سنجی هنوز توضیح قطعی برای این پدیده ندارند.

تصویری از زمین و ماه — زمین در حال چرخش سریع‌تر از همیشه است.

تفاوت «روز نجومی» و «روز خورشیدی»

برای درک بهتر موضوع، باید بدانیم «روز» دقیقاً چیست. دوره واقعی چرخش زمین، یعنی یک چرخش کامل ۳۶۰ درجه‌ای نسبت به ستارگان ثابت پس‌زمینه، ۲۳ ساعت و ۵۶ دقیقه و ۴٫۱ ثانیه طول می‌کشد؛ این بازه زمانی «روز نجومی» نامیده می‌شود و اختلاف چهار دقیقه‌ای آن با ۲۴ ساعت، توضیح می‌دهد که چرا ستاره‌ها و سیاره‌ها هر روز کمی زودتر از روز قبل طلوع می‌کنند و چرا آسمان شب در طول فصل‌ها تغییر می‌کند؛ زیرا زمین در حین چرخش، در مدار خود به دور خورشید نیز حرکت می‌کند.

اما آنچه ما به عنوان یک روز ۲۴ ساعته می‌شناسیم، «روز خورشیدی» است که نه بر اساس ستارگان، بلکه نسبت به خورشید اندازه‌گیری می‌شود. روز خورشیدی از ظهر تا ظهر بعدی محاسبه می‌شود و برابر است با ۲۴ ساعت یا ۸۶٬۴۰۰ ثانیه. اما به نظر می‌رسد که همین مدت زمان نیز ناگهان اندکی کوتاه‌تر از حد انتظار شده است.

کوتاه‌ترین روزهای پیش‌بینی شده در سال ۲۰۲۵

در سال ۲۰۲۵، سه روز وجود دارد که دانشمندان پیش‌بینی کرده‌اند روز خورشیدی در آن‌ها کوتاه‌تر از ۲۴ ساعت خواهد بود:

۹ ژوئیه (۱۸ تیر): ۱٫۲۳ میلی‌ثانیه کمتر از ۲۴ ساعت
۲۲ ژوئیه (۳۱ تیر): ۱٫۳۶ میلی‌ثانیه کمتر از ۲۴ ساعت
۵ اوت (۱۴ مرداد): ۱٫۲۵ میلی‌ثانیه کمتر از ۲۴ ساعت

با این حال، کوتاه‌ترین روز ثبت‌شده تاکنون به تاریخ ۵ ژوئیه ۲۰۲۴ برمی‌گردد که طول روز ۱٫۶۶ میلی‌ثانیه کمتر از ۲۴ ساعت بود.

تصویری از چرخش زمین — چرخش زمین و تأثیر آن بر طول روزها.

عوامل مؤثر بر سرعت چرخش زمین

از زمان آغاز ثبت‌های رسمی در سال ۱۹۷۳، طول روز خورشیدی عمدتاً ناشی از تأثیر ماه به طور کلی در حال افزایش بوده است. مدار ماه هنگام چرخش به دور زمین اصطکاکی به وجود می‌آورد که به مرور موجب می‌شود مسیر مداری‌اش به سمت بیرون کشیده شود. این فرآیند، انرژی چرخشی زمین را به ماه منتقل و چرخش زمین را کند می‌کند و در نتیجه طول روزها را افزایش می‌دهد.

به همین ترتیب، موقعیت دقیق ماه است که در تعیین روزهای ۹ ژوئیه، ۲۲ ژوئیه و ۵ اوت به عنوان کوتاه‌ترین روزهای سال نقش دارد. تغییرات موقعیت ماه نسبت به استوای زمین، به ویژه زاویه مایل آن، می‌توانند نیروهای جزر و مدی را تغییر دهند و به طور ظریفی بر سرعت چرخش زمین اثر بگذارند.

اما هرچند ماه می‌تواند موجب نوسانات کوتاه‌مدت در سرعت چرخش زمین شود، علت اصلی افزایش کلی سرعت چرخش در سال‌های اخیر هنوز به درستی مشخص نیست. برخی حدس می‌زنند که گرمایش جهانی ممکن است نقش داشته باشد؛ اما محتمل‌تر است که این پدیده ناشی از کند شدن چرخش هسته مایع زمین باشد که موجب می‌شود باقی بخش‌های سیاره با سرعت بیشتری بچرخد.

پیامدهای احتمالی: ثانیه کبیسه منفی

شما سه‌شنبه ۱۴ مرداد متوجه افزایش سرعت چرخش زمین نخواهید شد؛ اما اگر این روند تا سال ۲۰۲۹ ادامه یابد، ممکن است برای اولین بار در تاریخ، «ثانیه کبیسه منفی» به ساعت جهانی افزوده شود. این پدیده می‌تواند چالش‌هایی را برای سیستم‌های زمان‌سنجی جهانی ایجاد کند.