رکود بی‌سابقه در بازار لوازم خانگی: کاهش ۷۰ درصدی فروش و هشدار فعالان صنعت

شاخص‌های نگران‌کننده رکود

بر اساس گزارش شاخص مدیران خرید (شامخ) در خرداد ماه ۱۴۰۴، گروه ماشین‌سازی و لوازم خانگی با رکودی عمیق دست و پنجه نرم می‌کند. این شاخص به عدد ۳۴.۵ رسیده که حاکی از وضعیت رکودی شدید در فعالیت‌های صنعتی است. جزئیات این شاخص‌ها به شرح زیر است:

• میزان تولید محصولات: کاهش به ۲۸.۴
• میزان سفارشات جدید: کاهش به ۲۸
• میزان استخدام نیروی انسانی: کاهش به ۳۳.۴

اگرچه شاخص سرعت انجام و تحویل سفارشات به ۵۳.۸ رسیده و بالاتر از مرز رکود است، اما این موضوع بیشتر به دلیل نبود سفارش و ظرفیت خالی خطوط تولید است و نمی‌تواند نشانه بهبود تلقی شود. همچنین، موجودی مواد اولیه با رقم ۴۲.۹ از تنگنای تامین در این بخش خبر می‌دهد.

رکود صددرصدی و تغییر رفتار مصرف‌کننده

اکبر پازوکی، رئیس اتحادیه صنف فروشندگان لوازم خانگی تهران، از رکود بی‌سابقه در بازار لوازم خانگی خبر می‌دهد. به گفته وی، تقاضا برای خرید لوازم خانگی تقریباً به صفر رسیده و مردم به دلیل کاهش شدید قدرت خرید، به جای خرید کالاهای نو، به تعمیرات لوازم خانگی قدیمی خود روی آورده‌اند. پازوکی تاکید می‌کند که بسیاری از بنکداران به دلیل عدم فروش، با برگشت چک‌ها مواجه شده‌اند که این امر کل زنجیره تامین و توزیع را مختل کرده است.

اکبر پازوکی: «اگر در سال‌های گذشته حدود ۲۰ تا ۴۰ درصد مردم متقاضی خرید لوازم خانگی بودند، امروز این عدد بسیار کاهش یافته و بازار در وضعیت رکود کامل به‌سر می‌برد.»

موانع تولید: از تامین مواد اولیه تا صادرات

رئیس اتحادیه فروشندگان لوازم خانگی به چالش‌های تامین مواد اولیه اشاره می‌کند. مواد اولیه‌ای مانند فولاد، مس، آلومینیوم و مواد شیمیایی تنها از طریق بورس یا بازار آزاد و با پرداخت نقدی در دسترس تولیدکنندگان قرار می‌گیرد، در حالی که در کشورهای دیگر، دولت‌ها به صورت اعتباری مواد اولیه را در اختیار تولیدکنندگان می‌گذارند.

نبود صادرات و افزایش هزینه‌ها

پازوکی یکی از اصلی‌ترین معضلات این صنعت را نبود صادرات می‌داند. با وجود افزایش حداقل ۵۰ درصدی تولید لوازم خانگی طی شش تا هفت سال گذشته، صادرات همچنان نزدیک به صفر است. نوسانات نرخ ارز نیز باعث افزایش هزینه‌های گمرکی، کرایه حمل، انبارداری و کانتینر شده که قیمت تمام‌شده را بالا برده و توان رقابت در بازار صادرات را از بین برده است.

خاموشی‌ها و کمبود سوخت

قطعی‌های مکرر برق و کمبود گازوئیل نیز به مشکلات تولیدکنندگان افزوده است. بسیاری از کارخانه‌ها برای جلوگیری از توقف خط تولید، به خرید ژنراتور اقدام کرده‌اند، اما اکنون با مشکل تامین سوخت کافی برای راه‌اندازی آنها مواجهند. پازوکی پیشنهاد استفاده از ظرفیت انرژی خورشیدی در شهرک‌های صنعتی را مطرح می‌کند.

بازار قاچاق و کاهش ۷۰ درصدی فروش

پازوکی همچنین به وضعیت برندهای خارجی در بازار اشاره می‌کند و می‌گوید که آنچه از این برندها دیده می‌شود، از طریق قاچاق وارد شده و هیچ‌کدام خدمات پس از فروش یا ضمانت رسمی ندارند. با این حال، برخی مصرف‌کنندگان صرفاً به خاطر برند، حاضر به خرید این کالاها هستند.

حسین شهرستانی، عضو هیئت مدیره و خزانه‌دار اتحادیه لوازم خانگی، هشدار می‌دهد که با ادامه این روند، تولیدکنندگان یکی‌یکی از بازار حذف می‌شوند. وی تاکید می‌کند که کاهش ۷۰ درصدی فروش، قطعی مداوم برق، رشد هزینه‌ها و ترس مردم از آینده، صنعت لوازم خانگی را زمین‌گیر کرده است.

حسین شهرستانی: «تحولات اخیر به‌ویژه جنگ ۱۲ روزه، فشارها را به حدی افزایش داده که ادامه مسیر، بدون مداخله و حمایت سیاست‌گذار، تقریباً ناممکن می‌شود.»

شرایط بحرانی و خروج اجباری

شهرستانی هشدار می‌دهد که اگر دولت برای حمایت از تولید راهکار موثری ارائه ندهد، بسیاری از فعالان این صنعت ناخواسته مجبور به ترک بازار می‌شوند. وی به قطع برق شهرک‌های صنعتی بیش از سه روز در هفته اشاره می‌کند که با وجود آن، تولیدکننده موظف به پرداخت حقوق کامل کارگر، بیمه تامین اجتماعی و مالیات است، که هزینه‌های تولید را سرسام‌آور کرده است.

انباشت کالا و قفل شدن سرمایه

انباشت کالا در انبارها و طولانی شدن چرخه تولید تا فروش، فشار زیادی به نقدینگی وارد کرده است. هزینه‌های انبارداری، خواب سرمایه و کاهش شدید گردش مالی، فشار مضاعفی به تولیدکنندگان وارد می‌کند. شهرستانی همچنین به تغییر رفتار مصرف‌کنندگان پس از جنگ اخیر اشاره می‌کند که مردم به شدت دچار نااطمینانی شده و ترجیح می‌دهند وسایل قدیمی خود را نگه دارند یا تعمیر کنند.

راهکارهای فوری برای جلوگیری از فروپاشی

عضو اتحادیه فروشندگان لوازم خانگی بر لزوم اقدام فوری سیاست‌گذار تاکید می‌کند و چند راهکار را پیشنهاد می‌دهد:

• قطع نشدن برق تولیدکنندگان
• اعطای معافیت مالیاتی موقت و یارانه انرژی برای واحدهای تولیدی
• اعطای تسهیلات کم‌بهره برای حفظ چرخه تولید
• توسعه صادرات از طریق روابط دیپلماتیک و اتاق‌های بازرگانی
• تسهیل مسیر جابه‌جایی پول برای صادرکننده

شهرستانی معتقد است که سیاست‌گذار باید به موازات حمایت از تولید، به سمت بازسازی آرامش روانی جامعه حرکت کند تا مردم مطمئن شوند که شرایط بحرانی ادامه پیدا نمی‌کند. وی در پایان تاکید می‌کند که در حال حاضر، فروش لوازم خانگی بیش از ۷۰ درصد کاهش یافته و تنها خریدهای ضروری مانند اقلام سرمایشی یا جهیزیه انجام می‌شود و هیچ گردش واقعی در بازار وجود ندارد.