تحلیل اقتصاددان: چرا حذف ۶ صفر از پول ملی، راهکاری بهینه‌تر از حذف ۴ صفر است؟

ریشه مشکل: نه صفرهای اسکناس، بلکه صفرهای معاملات

بانک‌های مرکزی در سراسر جهان تلاش می‌کنند با کنترل تورم، از افزایش بی‌رویه صفرها بر روی اسکناس‌ها جلوگیری کنند. اما به گفته جبل‌عاملی، مشکل اصلی نه در تعداد صفرهای روی اسکناس‌ها، بلکه در صفرهای ارقام معاملات روزانه است. اگر مشکل صرفاً اسکناس بود، بانک مرکزی می‌توانست با عدم انتشار اسکناس‌های درشت، از این معضل دوری کند، هرچند این امر به بهای از بین رفتن نقش اسکناس در مبادلات روزمره تمام می‌شد.

اولویت اصلی، خشکاندن ریشه ایجاد صفرها در ارقام معاملات روزانه است و سپس بهره‌برداری از ثمره آن با تعریف واحد پولی جدید. با این حال، تورم نقطه‌به‌نقطه بالای ۴۰ درصد در ایران نشان می‌دهد که این ریشه هنوز خشکانده نشده است. به عبارت دیگر، بدون برطرف شدن علت اصلی افزایش صفرها، کشور در حال رونمایی از مرحله دوم، یعنی تعریف واحد پولی جدید است.

تحلیل هزینه-فایده حذف صفرها

با وجود تورم بالا، ممکن است این استدلال مطرح شود که افزایش صفرها مزاحمت زیادی برای شهروندان، فعالان اقتصادی و حسابداران ایجاد کرده و تعریف واحد پولی جدید، حتی در شرایط تورمی، مطلوب است. در این نقطه، یک تحلیل دقیق هزینه-فایده ضروری است:

• احیای نقش اسکناس: آیا واحد پولی جدید می‌تواند نقش اسکناس را در معاملات روزانه احیا کند، به‌ویژه در شرایطی که احتمال ریسک‌های خارجی همچنان پابرجاست؟
• ثبات سیستم‌های بانکی: آیا این تغییر موجب افزایش ریسک در سیستم‌ها و نرم‌افزارهای بانکی نمی‌شود، در حالی که باید ثبات پرداخت‌ها تضمین شود؟
• اولویت‌های بانک مرکزی: آیا این اصلاح باعث نمی‌شود که اولویت‌های اصلی مأموریت بانک مرکزی تحت‌الشعاع قرار گیرد؟

در صورت پاسخ مثبت به این پرسش‌ها و حفظ وظایف اصلی، می‌توان از این تغییر واحد پولی حمایت کرد.

سناریوی بهینه: حذف ۶ صفر به جای ۴ صفر

با توجه به تورم فعلی و چشم‌انداز عدم کاهش آن در بلندمدت به دلیل ریسک‌ها و نااطمینانی‌های تاریخی، حذف ۴ صفر مطلوب نخواهد بود. با فرض تورم ۴۲ درصد، تنها ۶.۵ سال زمان نیاز است تا یک صفر بازگردد؛ زمانی بسیار کوتاه برای تضعیف یک واحد پولی.

از این رو، بهترین سناریو می‌تواند حذف ۶ صفر از واحد پولی جدید باشد. به این ترتیب، یک میلیون ریال فعلی به یک واحد پولی جدید تبدیل می‌شود که مانند سایر ارزهای دنیا به ۱۰۰ واحد کوچک‌تر تقسیم خواهد شد. این بدان معناست که هر هزار تومان امروزی، یک قطعه کوچک از واحد پولی جدید خواهد بود که با مبادلات کنونی همخوانی دارد.

علاوه بر این، حذف ۶ صفر برای مردم ساده‌تر از حذف ۴ صفر است. با حذف ۶ صفر، هم ماندگاری واحد پول جدید بیشتر می‌شود و هم اصلاح اسمی، شسته‌رفته‌تر و کارآمدتر خواهد بود.

مدت زمان گذار و نتیجه‌گیری

برای به حداقل رساندن هزینه‌های اصلاح، باید یک بازه بلندمدت برای تغییر پول‌های رایج فعلی به پول‌های جدید در نظر گرفت. از این رو، می‌توان اسکناس‌های فعلی را برای چندین سال همچنان مورد استفاده قرار داد.

در نهایت، اگر چارچوب هزینه-فایده، که بیشتر از جنس مسائل اجرایی است و سازمان مربوطه می‌تواند به آن پاسخ دهد، اجازه چنین اصلاحی را با حفظ انجام وظایف اصلی می‌دهد، می‌توان از این تغییر حمایت کرد. با این حال، مطلوب‌تر آن بود که حذف صفرهای کذایی، ثمره رسیدن به ثبات پولی و تورم پایین باشد.