آینده جمعیت جهان در سایه هوش مصنوعی: اوج‌گیری یا کاهش زودهنگام؟

پیش‌بینی‌های متفاوت از اوج جمعیت جهان

سازمان ملل و دانشگاه واشنگتن، دو دیدگاه متفاوت درباره زمان اوج‌گیری و کاهش جمعیت جهانی ارائه داده‌اند:

• سازمان ملل: پیش‌بینی می‌کند جمعیت جهان تا سال ۲۰۳۰ به ۸.۵ میلیارد و تا سال ۲۰۵۰ به ۹.۷ میلیارد نفر برسد. اوج این رشد در دهه ۲۰۸۰ با ۱۰.۴ میلیارد نفر خواهد بود و پس از آن، روندی معکوس تا حدود سال ۲۱۰۰ آغاز می‌شود.
• دانشگاه واشنگتن: پژوهشی با حمایت بنیاد بیل و ملیندا گیتس نشان می‌دهد که جمعیت جهان ممکن است زودتر از انتظار، در همین دهه به اوج خود برسد و تا سال ۲۱۰۰ از ۸.۸ میلیارد نفر فراتر نرود.

کاهش نرخ باروری؛ عامل اصلی تغییر مسیر جمعیتی

یکی از مهم‌ترین عوامل این تغییر مسیر، کاهش شدید نرخ باروری در سراسر جهان است. طبق گزارش سازمان ملل، هم‌اکنون دو سوم جمعیت جهان در کشورهایی زندگی می‌کنند که نرخ فرزندآوری در آن‌ها کمتر از ۲.۱ فرزند به‌ازای هر زن است؛ نرخی که برای ثبات جمعیتی در بلندمدت ضروری تلقی می‌شود.

«در صورت تداوم این نرخ پایین، در نیمه دوم قرن شاهد کاهش شتاب رشد جمعیت جهانی خواهیم بود.»

جان ویلموث، مدیر بخش جمعیت در سازمان ملل

تکینگی هوش مصنوعی؛ تهدید یا تسریع‌کننده کاهش جمعیت؟

هم‌زمان با تحولات جمعیتی، کارشناسان به روندی دیگر نیز هشدار می‌دهند: رسیدن به «تکینگی فناوری» یا لحظه‌ای که هوش مصنوعی از کنترل انسان فراتر رود و با سرعتی نمایی مسیر جامعه را دگرگون کند. برخی تحلیل‌ها نشان می‌دهد ممکن است این لحظه حیاتی طی پنج سال آینده فرا برسد.

این پرسش مطرح می‌شود که آیا ظهور هوش مصنوعی فوق‌هوشمند، خود می‌تواند به کاتالیزوری برای کاهش جمعیت تبدیل شود؟ به‌ویژه اگر بخش بزرگی از مشاغل، تصمیم‌گیری‌ها و ساختارهای اجتماعی به‌دست الگوریتم‌ها بیفتد. در چنین سناریویی، برخی ناظران نسبت به احتمال شکل‌گیری دنیایی با جمعیتی کنترل‌شده یا حتی محدودشده از سوی ماشین‌ها هشدار می‌دهند.

جمعیت کمتر، جامعه‌ای متفاوت؟

در حالی که برخی خوش‌بینان این روند را فرصتی برای بهبود کیفیت زندگی و بهره‌وری می‌دانند، بسیاری نیز نگران‌اند که کاهش جمعیت، به‌ویژه در کنار سلطه تکنولوژی، به بحران‌هایی تازه در ساختار خانواده، روابط انسانی، نظام آموزشی و بازار کار منجر شود.

با درنظر گرفتن هم‌زمانی کاهش باروری، تغییرات اقلیمی و تحولات فناورانه، به‌نظر می‌رسد که بشر در آستانه قرنی سرنوشت‌ساز قرار گرفته است؛ قرنی که نه‌فقط تعداد ما، بلکه تعریف «انسان‌بودن» را نیز ممکن است دستخوش تغییر کند.