خصوصی‌سازی در ایران: چالش‌ها و ضرورت آزادسازی اقتصادی

خصوصی‌سازی، واژه‌ای که بیش از سه دهه است در کانون سیاست‌های اقتصادی ایران قرار دارد، اما واقعیت پشت این مفهوم، داستانی پیچیده و پرچالش است که کمتر به صورت عمیق و انتقادی مورد بررسی قرار گرفته است. این فرآیند که هدف آن گذار از اقتصاد دولتی ناکارآمد به سوی بهره‌وری و آزادسازی است، در عمل با موانع بنیادینی روبرو بوده است.

تأکید رئیس‌جمهور و نادیده گرفتن یک اصل کلیدی

در حالی که رئیس‌جمهور بار دیگر بر لزوم بازنگری در مدل خصوصی‌سازی و واگذاری مدیریت همراه با نظارت تأکید کرده است، به نظر می‌رسد یک مسئله اساسی نادیده گرفته شده است: مشکل اصلی نه در نوع واگذاری، بلکه در فضای اقتصادی حاکم بر کشور است.

تجربه‌های جهانی و داخلی به وضوح نشان می‌دهند که بدون آزادسازی واقعی اقتصاد، خصوصی‌سازی به معنای واقعی کلمه امکان‌پذیر نیست.

آزادسازی اقتصادی: پیش‌شرط خصوصی‌سازی موفق

واگذاری مالکیت یا حتی مدیریت، اگر در بستری غیررقابتی و با مداخلات دولتی گسترده باقی بماند، به نتیجه مطلوب نخواهد رسید. آزادسازی اقتصادی، مقدم بر خصوصی‌سازی است. این بدان معناست که پیش از هرگونه واگذاری، باید شرایط زیر فراهم شود:

• ایجاد فضای رقابت آزاد و سالم
• حذف قیمت‌گذاری دستوری و مداخلات غیرضروری دولت
• کاهش نفوذ و مداخلات دولتی در بازار
• شفاف‌سازی کامل ساختارهای اقتصادی

در غیر این صورت، حتی با به‌کارگیری مدل‌های به‌ظاهر اصلاح‌شده، خصوصی‌سازی تنها به انتقال ناکارآمدی‌ها از بخش دولتی به نهادهای غیردولتی منجر خواهد شد و اهداف اصلی آن محقق نخواهد شد.