عقب‌ماندگی ۷۰ درصدی پروژه فیبر نوری تهران؛ چالش‌ها و هزینه‌ها

پروژه «هزار تار» و اهداف آن

طرح «هزار تار» یک پروژه مخابراتی بلندپروازانه با هدف توسعه و گسترش فیبر نوری در استان تهران است. این طرح برای افزایش تعداد اتصالات به فناوری فیبر نوری طراحی شده و قرار است روزانه ۱۰۰۰ مشترک جدید را در مدت ۱۶ ماه به شبکه فیبر نوری اضافه کند که در مجموع ۵۶۰ هزار مشترک را پوشش خواهد داد. با پیاده‌سازی کامل این طرح، شبکه مسی با فیبر نوری جایگزین شده و کیفیت خدمات اینترنت و ارتباطات در استان تهران به طور چشمگیری افزایش خواهد یافت.

علی ملک‌جعفریان، مدیرعامل شرکت مخابرات استان تهران، در نشست خبری اخیر این شرکت اعلام کرد که تنها ۳۰ درصد از طرح هزار تار اجرا شده و ۷۰ درصد از پروژه عقب هستند. وی افزود: «مخابرات ایران به دنبال اجرای تمهیداتی است که واگذاری فیبر در کل کشور با سرعت بیشتری انجام شود. ما این هدف‌گذاری را انجام دادیم اما محقق نشده است.»

وضعیت کشوری و آمار اتصال

مرکز پژوهش‌های مجلس نیز در گزارشی به روند اتصال به فیبر نوری در کشور پرداخته و اعلام کرده است که در پایان سال ۱۴۰۲ و ابتدای سال ۱۴۰۳، حدود ۳۱۷ هزار سرویس‌گیرنده فیبر نوری وجود داشته که این میزان تا اواسط آذر ۱۴۰۳ به حدود ۳۹۱ هزار سرویس‌گیرنده رسیده است. این آمار نشان می‌دهد که در طول ۹ ماه اول اجرای برنامه هفتم، تنها حدود ۷۴ هزار اتصال جدید در کشور شکل گرفته که فاصله زیادی با اهداف تعیین شده برای سال نخست اجرای قانون برنامه هفتم دارد.

مدیرعامل شرکت مخابرات تهران در تشریح وضعیت فعلی فیبر نوری استان تهران گفت: «از سال ۱۳۹۶ تاکنون توانسته‌ایم یک میلیون و ۷۰ هزار خانوار در استان تهران را تحت پوشش فیبر نوری قرار دهیم.» وی تاکید کرد که منظور از پوشش، نزدیک‌ترین فاصله‌ای است که بتوان سرویس را به سرعت ارائه کرد. در حال حاضر، نزدیک به ۲۵۳ هزار خانوار تهرانی به فیبر نوری مخابرات متصل هستند که از این تعداد، حدود ۲۱۰ هزار خانوار از سرویس دیتا استفاده می‌کنند و مابقی تنها تلفن دریافت کرده‌اند. همچنین، ۷۵۰۰ ساختمان دولتی و خصوصی نیز در استان تهران به فیبر نوری متصل شده‌اند.

موانع و چالش‌های توسعه فیبر نوری

گسترش فیبر نوری در کشور همواره یکی از اهداف جدی سیاستی دولت‌های مختلف بوده، اما تاکنون این هدف از برنامه‌های تعیین شده عقب مانده است. دلایل متعددی برای این عقب‌ماندگی وجود دارد، از جمله:

• کمبود منابع مالی: عدم تخصیص بودجه کافی برای پروژه‌های توسعه زیرساخت.
• نبود زیرساخت‌های فنی: نیاز به تجهیزات و فناوری‌های پیشرفته.
• عدم همکاری کافی دستگاه‌ها: به ویژه شهرداری‌ها در زمینه صدور مجوز حفاری.

مدیرعامل شرکت مخابرات تهران به اهمیت همکاری شهرداری‌ها برای حفاری اشاره کرد و گفت: «ما در ماه‌های ابتدایی امسال مشکل زیادی برای دریافت مجوز داشتیم که خوشبختانه اکنون بهتر شده است. پس از آن، همکاری مالکان ساختمان‌ها برای عبور و نصب تجهیزات مهم است.» وی افزود که هرچند بر اساس قانون، مخابرات اجازه نصب این تجهیزات را دارد، اما ترجیح می‌دهند این کار با رضایت مالکان انجام شود. در نهایت، تقاضای مشترکان مخابرات برای دریافت فیبر نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.

ملک‌جعفریان به آمار نصب FAT (Fiber Access Terminal) اشاره کرد و گفت که در استان تهران نیاز به نصب ۱۱۸ هزار و ۵۰۰ FAT وجود دارد که تاکنون ۲۲ هزار و ۳۰۰ عدد نصب شده است. همچنین، بر اساس برنامه SWAP که از ابتدای امسال در دستور کار مخابرات قرار گرفته، سرعت جایگزینی شبکه سیم مسی با فیبر نوری افزایش خواهد یافت.

هزینه‌ها و استقبال عمومی

یکی از انتقادات جدی و نارضایتی جامعه از توسعه فیبر نوری، هزینه بالای این فناوری است. حمید فتاحی، رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، اخیراً دستور داده بود که کیفیت فیبر نوری با حفظ هزینه‌های معقول افزایش یابد و فرآیندهای اجرای پروژه تسریع شود.

روح‌الله عباس‌پور، عضو کمیسیون صنایع مجلس، نیز به عدم استقبال مردم از پروژه فیبر نوری اشاره کرده و معتقد است که پوشش اینترنت کشور تضعیف شده و به دلیل قیمت بالا، مردم از خدمات فیبر نوری استقبال نمی‌کنند.

مدیر مخابرات منطقه تهران در نشست خبری اخیر خود تاکید کرد که تعرفه اینترنت تغییری نکرده و تنها بسته‌های فروخته شده افزایش حجم داشته‌اند. وی با مقایسه قیمت‌ها با کشورهای دیگر مانند عراق، امارات و عربستان، اظهار داشت که هزینه اینترنت در ایران نسبتاً پایین است، اما با توجه به توسعه فناوری‌هایی مانند نسل پنجم اینترنت، نیاز به زیرساخت‌های قوی‌تر و هزینه‌های بیشتر احساس می‌شود.

به گفته وی، ARPU (متوسط درآمد به ازای هر مشترک) فیبر نوری ۳ برابر ADSL است. ملک‌جعفریان توضیح داد: «مشترکان برای دریافت فیبر نوری باید حداقل حدود ۳.۵ میلیون تومان هزینه کنند که در صورت تمایل به تغییر مودم، این هزینه ممکن است بیشتر شود.» وی افزود که پس از جنگ ۱۲ روزه، درخواست برای فیبر نوری افزایش یافته و بیشترین مشترکان فیبر نوری در مناطق ۲ و ۸ مخابراتی قرار دارند.