چالش‌های عمیق صنعت گردشگری ایران: از ویزا تا خروج نیروی انسانی متخصص

چالش‌های سه‌گانه در گردشگری ایران

مهسا مطهر، از فعالان برجسته صنعت گردشگری، به تشریح وضعیت کنونی می‌پردازد و تاکید می‌کند که حتی پس از پایان جنگ، محدودیت‌های ویزا برای گردشگران خارجی همچنان پابرجا است. این امر مانع از ورود حتی تعداد اندکی از علاقه‌مندان به سفر به ایران می‌شود و به تبع آن، کسب‌وکارهای مرتبط نیز از رونق می‌افتند.

گردشگری ورودی و موانع ویزا

• محدودیت‌های ویزا: با وجود پایان جنگ، صدور ویزا برای گردشگران خارجی همچنان با مشکلات و محدودیت‌هایی همراه است.
• کاهش ورود گردشگر: این موانع، حتی برای تعداد اندکی از متقاضیان سفر به ایران، امکان ورود را سلب کرده است.
• رکود کسب‌وکارها: عدم ورود گردشگر به معنای رکود و عدم رونق کسب‌وکارهای وابسته به این صنعت است.

گردشگری خروجی و توان مالی محدود

در بخش گردشگری خروجی نیز وضعیت مشابهی حاکم است. برخی سفارتخانه‌ها صدور ویزا را محدود کرده‌اند که منجر به لغو تورهای بزرگ‌ترین آژانس‌های گردشگری شده است. علاوه بر این، نیاز به توان مالی بالا برای سفرهای خارجی، دایره مشتریان را به شدت محدود کرده است.

• محدودیت صدور ویزا: برخی سفارتخانه‌ها صدور ویزا را برای ایرانیان محدود کرده‌اند.
• لغو تورها: این محدودیت‌ها منجر به لغو تورهای بسیاری توسط آژانس‌های بزرگ شده است.
• توان مالی بالا: سفرهای خارجی نیازمند توان مالی بسیار بالایی است که مشتریان را محدود می‌کند.

گردشگری داخلی و تورم بی‌ثباتی

تورهای داخلی نیز از مشکلات بی‌نصیب نمانده‌اند. بی‌ثباتی شرایط و تورم بالا، گردشگری داخلی را با چالش‌های جدی مواجه کرده است. آژانس‌ها با مالیات‌های سنگین و هزینه‌های بالا برای برگزاری تورها روبه‌رو هستند، در حالی که گروه‌های غیررسمی با قیمت‌های پایین‌تر و بدون نظارت فعالیت می‌کنند.

• بی‌ثباتی و تورم: شرایط ناپایدار اقتصادی و تورم بالا، گردشگری داخلی را تحت تاثیر قرار داده است.
• مالیات و هزینه‌های بالا: آژانس‌های رسمی با مالیات‌های سنگین و هزینه‌های بالای برگزاری تور مواجه‌اند.
• رقابت ناعادلانه: گروه‌های غیررسمی با قیمت‌های پایین‌تر و بدون نظارت، رقابت ناعادلانه‌ای ایجاد کرده‌اند.

خسارات میلیاردی و خروج فعالان

نابسامانی‌های سفر در دوران جنگ و پس از آن، ضررهای میلیاردی را به برخی آژانس‌ها تحمیل کرده است. جبران این خسارات در بازار کنونی بسیار دشوار است و همین امر باعث خروج بسیاری از فعالان این حوزه از صنعت گردشگری شده است.

«زمانی که یک آژانس بیش از چند میلیارد تومان ضرر می‌کند، جبران آن در این بازار بسیار دشوار خواهد بود، همین موضوع باعث خروج بیشتر فعالان این حوزه از صنعت گردشگری می‌شود.» - مهسا مطهر

بحران نیروی انسانی متخصص

یکی از بزرگ‌ترین آسیب‌ها، کاهش شدید سرمایه انسانی این صنعت است. بسیاری از راهنمایان گردشگری باسابقه، پس از سال‌ها فعالیت، به دلیل رکود و عدم رونق، مجبور به تغییر شغل یا مهاجرت شده‌اند. این موضوع نه تنها در بخش راهنمایان، بلکه در حوزه هتلداری و حمل‌ونقل نیز مشهود است.

مهاجرت و تغییر شغل راهنمایان

• خروج راهنمایان: بسیاری از راهنمایان باسابقه به دلیل رکود، شغل خود را تغییر داده یا مهاجرت کرده‌اند.
• مشاغل جایگزین: برخی به رانندگی در تاکسی‌های آنلاین، معلمی زبان یا سایر مشاغل روی آورده‌اند.
• کاهش سرمایه انسانی: این خروج گسترده، به شدت سرمایه انسانی متخصص صنعت را کاهش داده است.

فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل و کاهش کیفیت هتلداری

در بخش حمل‌ونقل، شاهد فرسودگی ناوگان و ناتوانی در پاسخگویی به گردشگران هستیم. در حوزه هتلداری نیز، خروج نیروهای کارآمد، کیفیت خدمات را به شدت کاهش داده است.

«حتی اگر درهای کشور به روی گردشگران باز شود و شاهد رونق توریسم باشیم و به سطح دوران برجام برسیم، امکان ارائه خدمات مناسب را نداریم. برجام زمانی اتفاق افتاد که آمادگی و توان آن به لحاظ نیروی انسانی وجود داشت.» - مهسا مطهر

مطهر تاکید می‌کند که برای رسیدن به سطح قبلی خدمات‌رسانی، حداقل به ۵ تا ۶ سال زمان نیاز است.

چالش نسل جدید و نقش دولت

نسل جدید (نسل زد) رویکرد متفاوتی نسبت به مهمان‌نوازی و خدمات‌رسانی دارد که در کنار مشکلات زیرساختی، چالشی بزرگ برای آینده گردشگری ایران محسوب می‌شود. مطهر معتقد است که نهادهای دولتی باید در خدمت توسعه گردشگری باشند و موانع را از پیش روی فعالان این حوزه بردارند.

بحران‌های پی در پی و عدم برنامه‌ریزی

مهدی گوهری، دیگر فعال حوزه گردشگری، به بحران‌های پی در پی صنعت توریسم در دو دهه اخیر اشاره می‌کند. مسائل داخلی، جنگ‌های منطقه‌ای و نوسانات نرخ دلار، همگی موانعی برای رشد گردشگری بوده‌اند.

«در هر بحران اولین صنعتی که آسیب می‌بیند و آخرین صنعتی که به روال سابق خود بازمی‌گردد، توریسم است. به این ترتیب با بازیابی در هر دوره، بلافاصله این صنعت دچار رکود دوباره می‌شود.» - مهدی گوهری

گوهری نیز بر خروج نیروی انسانی متخصص تاکید می‌کند و می‌افزاید که آژانس‌های مسافرتی رسمی به دلیل هزینه‌های جانبی بالا، از رقابت با تورهای غیرمجاز باز می‌مانند که این موضوع در نهایت به ضرر گردشگر است.