بازگشت دوچرخه‌های اشتراکی به تهران: آیا «زیرو» موفق خواهد شد؟

بازگشت دوچرخه‌های اشتراکی به تهران؛ آیا «زیرو» سرنوشتی متفاوت از «بیدود» خواهد داشت؟

پس از تجربه ناموفق دوچرخه‌های اشتراکی «بیدود» که در سال ۱۴۰۱ به دلیل چالش‌های زیرساختی و عدم حمایت کافی شهرداری به تعطیلی کشیده شد، اکنون دوچرخه‌های قرمز رنگ «زیرو» با رویکردی جدید و پایدارتر به خیابان‌های تهران بازگشته‌اند. این طرح آزمایشی که شامل دوچرخه، اسکوتر و موتورهای برقی اشتراکی است، در مناطق ۳، ۶، ۷ و بخشی از منطقه یک آغاز شده و امید می‌رود با درس‌گرفتن از گذشته، به راهکاری پایدار برای کاهش آلودگی هوا و ترافیک پایتخت تبدیل شود.

تاریخچه و چالش‌های «بیدود»

دوچرخه‌های اشتراکی بیدود برای اولین بار در سال ۱۳۹۷ با حمایت شهرداری تهران و با هدف کاهش آلودگی هوا و ترافیک راه‌اندازی شدند. این طرح که نخستین سرویس دوچرخه‌اشتراکی هوشمند در ایران بود، مدل کسب‌وکاری ترکیبی از اشتراک ماهانه و پرداخت ۱۵۰۰ تومان به ازای هر ۳۰ دقیقه استفاده داشت.

با وجود استقبال اولیه شهروندان، بیدود با چالش‌های متعددی مواجه شد که در نهایت به تعطیلی آن در سال ۱۴۰۱ انجامید. مهم‌ترین این چالش‌ها عبارت بودند از:

• زیرساخت‌های نامناسب: تخریب یا تصرف مسیرهای دوچرخه‌سواری توسط خودروها.
• شیب تهران: طراحی مسیرهای شرقی-غربی به جای شمالی-جنوبی که به دلیل شیب زیاد، کاربری را محدود می‌کرد.
• فرهنگ خودرو محور: مقاومت رانندگان در اشتراک‌گذاری فضای خیابان با دوچرخه‌سواران.
• وابستگی به تبلیغات و عدم سودآوری: نیاز به حمایت دولتی و یارانه‌ها برای ادامه فعالیت.

شرکت بیدود در آن زمان، عدم همکاری شهرداری‌های تهران را دلیل توقف فعالیت خود اعلام کرد و مدیرعامل بیدود، شهرداری وقت را به «نگاه غیرحرفه‌ای و سهم‌خواهی» متهم کرده بود.

بازگشت «زیرو» با رویکردی نوین

سازمان حمل‌ونقل شهرداری تهران با برگزاری مناقصه‌ای، پیمانکار جدیدی را برای احیای سیستم دوچرخه‌های اشتراکی انتخاب کرد. این بار، شهرداری بر مشارکت بخش خصوصی با مدل اقتصادی پایدارتر تأکید دارد. در نتیجه، دوچرخه‌های قرمز رنگ با برند «زیرو» در نقاطی از تهران ظاهر شدند.

«زیرو» به صورت پایلوت و آزمایشی در مناطق ۳، ۶، ۷ و بخشی از منطقه یک تهران راه‌اندازی شده و زمزمه‌هایی برای گسترش آن به منطقه ۲ نیز وجود دارد. مهندس غرضی، مدیرعامل شرکت زیرو، اظهار داشته که با شناخت کامل چالش‌های گذشته وارد میدان شده‌اند و اقدامات اصلاحی زیر را در نظر گرفته‌اند:

• ایستگاه‌های فیزیکی و مجازی: برخلاف بیدود که دوچرخه‌ها در هر نقطه رها می‌شدند، کاربران زیرو ملزم به تحویل دوچرخه در ایستگاه‌های مشخص هستند.
• پشتیبانی ۲۴ ساعته: ارائه خدمات پشتیبانی سریع برای رفع مشکلات فنی.
• تنوع وسایل نقلیه: علاوه بر دوچرخه‌های معمولی، اسکوتر و موتورهای برقی اشتراکی نیز ارائه می‌شود.

بر اساس داده‌های شرکت زیرو، اکنون چند صد دستگاه دوچرخه اشتراکی زیرو در مناطق پایلوت توزیع شده‌اند.

چالش‌های پیش‌رو و انتظارات

با وجود نوآوری‌ها، «زیرو» نیز با چالش‌هایی مواجه است:

• هزینه بالاتر: هزینه استفاده از زیرو نسبت به بیدود بالاتر است.
• دسترسی محدود: دسترسی به این دوچرخه‌ها هنوز در بسیاری از نقاط تهران فراهم نیست.
• مجوز رسمی: شهرداری تهران اعلام کرده که زیرو هنوز مجوز رسمی ندارد و به صورت آزمایشی فعالیت می‌کند.

در همین راستا، صادقی‌بخش، معاون حمل‌ونقل و ترافیک منطقه ۶، از اورهال و آماده‌سازی مسیر ویژه دوچرخه‌سواری در این منطقه تا ۲ ماه آینده خبر داده است. این اقدامات شامل رنگ‌آمیزی مسیر، نصب تابلوها و علائم راهنمایی، هموارسازی سطح و اطلاع‌رسانی برای عدم ورود موتورسواران به این مسیر است.

گزارش میدانی و دیدگاه شهروندان

در یک گزارش میدانی از مناطق پایلوت، دیدگاه‌های متفاوتی از شهروندان جمع‌آوری شد:

• علی (۲۸ ساله، دانشجوی دکترا): «صندلی زیرو راحت‌تر از بیدود است، اما هنوز ایستگاه‌هایش کم است.»
• موسوی (۵۴ ساله، کتابفروش): «مردم محتاط‌تر شده‌اند، شاید می‌ترسند باز یک شب ناپدید شوند!»
• اکبر (۳۵ ساله، معلم): «۵۰ هزار تومان سپرده‌ام را از بیدود پس نگرفتم! چه تضمینی برای زیرو وجود دارد؟»
• رضا (دوچرخه‌سوار حرفه‌ای): «مسئله رنگ دوچرخه نیست، مسئله اراده شهر برای تغییر است.»

امیدواری به پایداری این طرح در میان شهروندان مشهود است.

آینده دوچرخه‌های اشتراکی در تهران

بازگشت دوچرخه‌های اشتراکی به تهران می‌تواند گامی مهم در کاهش آلودگی و ترافیک باشد. موفقیت این طرح مستلزم حمایت جدی شهرداری از زیرساخت‌ها، شفافیت در مدل اقتصادی و از همه مهم‌تر فرهنگ‌سازی در جامعه است. اگر این بار مدیریت شهری درس‌های گذشته را فراموش نکند، شاید تهران روزی به شهر دوچرخه‌ها تبدیل شود.