دستمزدهای نجومی در فوتبال ایران؛ از توجیه تا بی‌قانونی

افشاگری مالک تراکتور و واکنش‌ها

در فصل جدید لیگ برتر، بحث دستمزدهای نامتعارف بازیکنان ایرانی بار دیگر شعله‌ور شد. حدود یک ماه پیش، محمدرضا زنوزی، مالک باشگاه تراکتور، در گفت‌وگویی جنجالی صراحتاً اعلام کرد: «من چرا باید برای بازیکن ایرانی این همه پول بدهم؟ با همین پول می‌توانم یک بازیکن خارجی باکیفیت بگیرم که هم سطح فنی بالاتری دارد و هم دردسر کمتری.» او به این حرف خود عمل کرد و بازیکنی از لالیگا را به عنوان جانشین مدافعی که با قیمت بیشتر به استقلال رفته بود، جذب کرد.

اظهارات زنوزی با وجود صراحت، با واکنش اصلاحی مواجه نشد و حتی فضا به سمت توجیه این وضعیت پیش رفت. در همین راستا، رامین رضاییان در برنامه زنده «فوتبال برتر» با لحنی بی‌پروا گفت: «هر بازیکنی هر چقدر در ایران پول می‌گیرد نوش جانش!» این دیدگاه، بیانگر رویکرد بسیاری از فوتبالیست‌های ایرانی نسبت به دستمزدهایشان است.

آیا این دستمزدها حق فوتبالیست‌هاست؟

اگرچه فوتبال می‌تواند نشاط و هیجان به جامعه ببخشد، اما دستمزدهای نجومی در شرایطی پرداخت می‌شود که بسیاری از همین بازیکنان در صورت حضور در لیگ‌های معتبر اروپایی، حتی یک‌سوم این ارقام را هم دریافت نمی‌کنند. برای مثال:

• عارف آقاسی با آپشن‌های احتمالی تابستان امسال با قراردادی نزدیک به یک میلیون یورو به استقلال پیوست. او نه تجربه بین‌المللی دارد و نه ستاره محسوب می‌شود.
• در مقابل، ریکاردو رودریگز، مدافع چپ تیم ملی سوئیس، با ارزش ۲ میلیون یورو در تیم بتیس لالیگا بازی می‌کند.
• کریستیان بیراگی، با ارزش ۱.۸ میلیون یورو، مدافع چپ ثابت تورینو در سری‌آ ایتالیاست.

این مقایسه‌ها نشان می‌دهد که در ایران، گاهی برای بازیکنان معمولی نیز قیمت‌هایی معادل بازیکنان باکیفیت لیگ‌های اروپایی پرداخت می‌شود، در حالی که هیچ معیار مشخصی برای تعیین قیمت‌ها وجود ندارد و همه چیز بر پایه شایعه، هوادارپسندی و دلالی شکل می‌گیرد.

ریشه‌های بازار آشفته

دلایل متعددی به این وضعیت دامن زده‌اند:

• بازار پرپول لیگ‌های عربی: که بازیکنان ایرانی زیادی را به خود جذب می‌کند.
• اهمیت پول بر پیشرفت: بازیکنان داخلی به جای حضور در لیگ‌های معتبر، پول را در اولویت قرار می‌دهند.
• حضور پررنگ دلالی: که حتی به هیئت مدیره‌ها و کادر فنی نیز رسوخ کرده است.
• عرضه و تقاضا در برخی پست‌ها: که باعث افزایش بی‌دلیل قیمت بازیکنان می‌شود.
• نقش هواداران: باشگاه‌های پرهوادار برای حفظ رضایت افکار عمومی، ناچار به عقد قرارداد با بازیکنان محبوب، حتی بدون اولویت فنی، می‌شوند.
• دولتی بودن تیم‌ها: مدیران دولتی برای خوشایند هواداران از بیت‌المال هزینه می‌کنند.

علاوه بر این، بسیاری از تیم‌ها به شکل زیرمیزی یا توسط هواداران متمول به بازیکنان پول می‌دهند که ارقام واقعی را از دید رسانه‌ها پنهان می‌کند.

مشکل در اجرای قانون است، نه نبود آن

سازمان لیگ طبق آیین‌نامه مالی خود، افزایش حداکثر ۳۰ درصدی قرارداد بازیکنان در هر فصل را مجاز دانسته است. اما در بازار نقل‌وانتقالات تابستانی، افزایش‌های چند برابری در قرارداد برخی بازیکنان رخ داده و به راحتی در سازمان لیگ ثبت شده است.

بازیکنانی که فصل گذشته حدود ۳۰ تا ۴۰ میلیارد تومان گرفته‌اند، حالا با قراردادهایی بین ۸۰ تا ۱۰۰ میلیارد تومان وارد تیم‌های جدید می‌شوند، بدون اینکه سازمان لیگ یا نهاد نظارتی واکنشی نشان دهد.

این نشان می‌دهد که سازوکار ثبت قراردادها به ابزاری تشریفاتی تبدیل شده و حتی قانون سقف قرارداد در سال‌های گذشته نیز اجرا نشده و منجر به پرداخت‌های زیرمیزی و اتفاقات عجیب شده است.