استانداردسازی تاریخ شفاهی؛ گامی برای حفظ میراث ملی در کتابخانه ملی ایران

اهمیت استانداردسازی در تاریخ شفاهی

سیدمحمود سادات، معاون پژوهش و منابع دیجیتال سازمان اسناد و کتابخانه ملی، بر ضرورت تدوین تاریخ شفاهی به شیوه‌ای استاندارد تأکید کرد. وی اظهار داشت که بسیاری از تولیدات فعلی در این حوزه فاقد استانداردهای لازم هستند، در حالی که تاریخ شفاهی استاندارد، منبعی ارزشمند برای مورخان آینده خواهد بود. این شیوه‌نامه که در حال چاپ است، به پژوهشگران کمک می‌کند تا مصاحبه‌هایی با کیفیت بالا و قابل استناد تهیه کنند.

«اگر این استانداردها امروز تایید شود، می‌تواند مورد استفاده پژوهشگری که ۲۰۰ سال بعد می‌خواهد از آثار در حوزه تاریخ شفاهی استفاده کند، قرار بگیرد؛ اگر استاندارد نباشد، برای پژوهشگر قابل استفاده نیست.»

این سازمان قصد دارد شیوه‌نامه مذکور را در اختیار تمامی فعالان حوزه تاریخ شفاهی قرار دهد تا کیفیت کلی آثار تولیدی در این زمینه ارتقا یابد.

ضرورت تاریخ شفاهی برای ایران

سادات با اشاره به رخدادهای مهم تاریخی ایران در ۱۰۰ سال اخیر، از جمله جنگ، کودتا و انقلاب، بر لزوم ثبت این وقایع از طریق تاریخ شفاهی تأکید کرد. وی بیان داشت که در این رخدادها، افراد بسیاری نقش کنشگر یا شاهد عینی داشته‌اند که ثبت تجربیات آن‌ها برای آیندگان حیاتی است.

تکامل تاریخ شفاهی: از صوت تا تصویر

معاون پژوهش و منابع دیجیتال کتابخانه ملی به تحول در شیوه ثبت تاریخ شفاهی اشاره کرد. در حالی که مصاحبه‌های دهه ۷۰ عمدتاً به صورت صوتی تهیه می‌شدند، امروزه تأکید بر تولید مصاحبه‌های تصویری با کیفیت بالاست. این تغییر به دلیل اهمیت «زبان بدن» راوی است که در تصویر بهتر از صوت یا متن قابل درک است و حس و حال واقعی فرد را منتقل می‌کند.

کتاب‌های جذاب تاریخ شفاهی

سازمان اسناد و کتابخانه ملی برنامه‌ریزی گسترده‌ای برای انتشار کتاب‌های تاریخ شفاهی دارد و جلدی یکسان برای این مجموعه طراحی کرده است. سادات به جذابیت این آثار اشاره کرد و گفت که ویرایش اساسی روی متون انجام شده تا مخاطبان نتوانند آن‌ها را نیمه‌کاره رها کنند.

نمونه‌هایی از آثار منتشر شده:

• «اینجا آفتاب زودتر بر من طلوع می‌کند»: خاطرات اسارت غلامرضا بیکسیان در سیبری. این کتاب هشتادویکمین عنوان در حوزه تاریخ شفاهی کتابخانه ملی و آخرین اثر منتشر شده تا مرداد ۱۴۰۴ است.
• «از کاخ‌های شاه تا زندان‌های سیبری»: خاطرات غلامحسین بیگدلی.
• «کالیما»: خاطرات حسن‌علی پورحسنی از سیبری.
• «مرا ببخش مادر»: خاطرات علی طاهرزاده از سال‌های اسارت در شوروی.
• «یادمانده‌هایی از حزب توده ایران»: خاطرات ناصر اویسی.

علاوه بر این، کتاب‌هایی مانند «قصه غربت تقریب» به اهتمام غلامرضا امیرخانی و مهدی مظفری‌ساوجی و «قرآن و طبیعت» تالیف عبدالکریم بی‌آزار شیرازی نیز در این مجموعه قرار دارند.