تخصیص ۲۰۰ میلیون دلار برای جبران کسری برق: راهکار موقت یا حل ریشه‌ای؟

سرمایه‌گذاری صندوق توسعه ملی در انرژی‌های تجدیدپذیر

مهدی غضنفری، رئیس هیات‌عامل صندوق توسعه ملی، با اشاره به اینکه ناترازی برق در دهه ۹۰ ناشی از کمبود منابع مالی برای سرمایه‌گذاری بوده است، اعلام کرد که سریع‌ترین راه برای ایجاد منابع مالی، سرمایه‌گذاری در میادین بالادستی نفت و گاز است. وی افزود که پس از دریافت مصوبه شورای اقتصاد، نخستین پرداخت از محل منابع صندوق به مبلغ ۲۰۰ میلیون دلار انجام شده و بانک تجارت نیز آمادگی خود را برای کارسازی این مبلغ اعلام کرده است. این اقدام، اولین سرمایه‌گذاری صندوق توسعه ملی در بخش نیروگاه‌های تجدیدپذیر در قالب مجوز جدید محسوب می‌شود.

ورود صندوق توسعه ملی به بخش انرژی برای جبران ناترازی برق، به عنوان یکی از راه‌کارهای ضربتی در مواجهه با تشدید بحران برق تلقی می‌شود.

تحلیل کارشناسان: ۲۰۰ میلیون دلار، تنها ۴ درصد کسری برق را جبران می‌کند

عبداله باباخانی، کارشناس انرژی، در واکنش به این خبر اظهار داشت که تخصیص ۲۰۰ میلیون دلار از صندوق توسعه ملی برای توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر، عمدتاً خورشیدی، اگرچه امیدوارکننده است، اما تأثیر آن بر کاهش کسری گسترده برق نیازمند بررسی دقیق است.

بر اساس هزینه‌های رایج احداث نیروگاه خورشیدی در ایران، که بین ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار دلار به ازای هر مگاوات برآورد می‌شود، با این بودجه می‌توان ۴۰۰ تا ۵۰۰ مگاوات ظرفیت خورشیدی وارد مدار کرد. اگر با مدل ترکیبی مشارکت ۸۰-۲۰ (صندوق و سرمایه‌گذار بخش خصوصی) اجرا شود، حتی تا ۶۰۰ مگاوات ظرفیت قابل تحقق است.

وی افزود که در برابر کسری ۱۵ تا ۲۰ هزار مگاواتی برق کشور در تابستان‌ها، این عدد تنها ۲.۵ تا چهار درصد کسری را جبران می‌کند. بنابراین، حتی با اجرای کامل این طرح، بار اصلی همچنان بر دوش تولید فسیلی خواهد بود.

هدررفت انرژی و تلفات شبکه: چالش‌های اصلی

باباخانی تأکید کرد که مشکل کشور تنها با تولید حل نمی‌شود، زیرا نیمی از انرژی تولیدشده در قالب هدررفت انرژی از بین می‌رود و شدت مصرف ۲.۸ برابر میانگین جهانی است. وی به فرسودگی نیروگاه‌ها و گذار جهانی به سمت برق پاک نیز اشاره کرد که همگی بر بخش برق ایران فشار آورده‌اند.

تلفات شبکه برق در ایران

• میزان تلفات رسمی: حدود ۱۱ درصد
• میزان تلفات غیررسمی: حدود ۱۳ تا ۱۴ درصد
• میانگین جهانی تلفات: کمتر از ۸ درصد
• کشورهای پیشرفته (آلمان، ژاپن): ۵ تا ۶ درصد

این کارشناس انرژی تصریح کرد که اگر ایران تنها سه درصد از تلفات شبکه را کاهش دهد، معادل بیش از ۲۵۰۰ مگاوات برق بدون مصرف سوخت و ساخت نیروگاه جدید به شبکه بازمی‌گردد که با هزینه بسیار کمتری همراه است. از این رو، وی نتیجه گرفت که راه‌حل اصلی، مدیریتی است و نه صرفاً تزریق پول.

راهکارهای مدیریتی برای کاهش کسری برق

باباخانی سه مسیر اصلی برای کاهش کسری برق را پیشنهاد داد:

• کاهش تلفات شبکه: از ۱۱ درصد به زیر ۸ درصد.
• مهار رشد شدت مصرف انرژی: از طریق تولید تجهیزات کم‌مصرف، هوشمندسازی و آموزش.
• افزایش راندمان نیروگاه‌های فرسوده و توسعه تجدیدپذیرها: این امر باید با ایجاد ساختار فنی و نه به صورت نهضتی انجام شود.

وی هشدار داد که سرمایه‌گذاری بر انرژی‌های تجدیدپذیر نباید تکرار اشتباهات مدیریتی در انرژی‌های فسیلی باشد. به عقیده او، دولت نباید مستقیماً وارد عمل شود، بلکه نقش آن باید محدود به سیاست‌گذاری راهبردی، سیاست‌های تشویقی و رگولاتوری باشد.

اگر دولت در مدیریت و سرمایه‌گذاری انرژی‌های تجدیدپذیر ورود کند، انحصار ایجاد می‌شود، لابی‌ها قدرت می‌گیرند، زنجیره تجدیدپذیرها تکمیل نمی‌شوند و همان بلایی سر کشور می‌آید که در نیروگاه‌های فسیلی آمد. ساختن نیروگاه جدید، وقتی شبکه برق مثل سبد سوراخ است، فقط ریخت‌وپاش انرژی‌ است.