اتلاف ۳۷ میلیارد دلاری انرژی در ایران؛ راهکار نجات اقتصاد نفت و گاز

ابعاد گسترده اتلاف انرژی در ایران

بر اساس گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، حجم تلفات انرژی در ایران حدود ۲۳ درصد از کل عرضه انرژی اولیه است. این میزان در سال ۱۳۹۹ معادل ۴۹۴ میلیون بشکه معادل نفت خام بوده است. با در نظر گرفتن قیمت جهانی هر بشکه نفت حدود ۷۵ دلار، ارزش این اتلاف انرژی به بیش از ۳۷ میلیارد دلار در سال می‌رسد. این رقم قابل‌توجه، تقریباً ۸ برابر کل بودجه عمرانی مصوب کشور در همان سال است.

راهکار بهینه‌سازی: کلید گشایش مالی

مهدی هاشم‌زاده، کارشناس انرژی، تأکید می‌کند که اگر تنها ۱۵ درصد از این تلفات کنترل و بهینه‌سازی شود، امکان آزادسازی منابعی معادل ۵.۵ میلیارد دلار در سال فراهم خواهد شد. این میزان، دقیقاً معادل سرمایه موردنیاز برای آغاز اجرای طرح فشارافزایی در پارس جنوبی و نیز احیای ظرفیت‌های غیرفعال تولید نفت کشور است.

هاشم‌زاده با اشاره به افت فشار در میادین گازی، به‌ویژه پارس جنوبی، معتقد است: «تأخیر در اجرای پروژه‌های نگهداشت و افزایش تولید، تبعات جبران‌ناپذیری دارد. به جای تکیه صرف بر منابع ارزی یا فاینانس خارجی، می‌توان از محل بهینه‌سازی مصرف انرژی، منابع داخلی پایداری ایجاد کرد.»

نقاط اصلی هدررفت و راهکارهای عملی

بخش بزرگی از تلفات انرژی در فرآیندهای تولید، تبدیل، انتقال و توزیع رخ می‌دهد. برای مثال:

• نیروگاه‌های حرارتی: راندمان نیروگاه‌های حرارتی ایران به‌طور میانگین حدود ۳۸ درصد است، در حالی که در کشورهای پیشرفته این عدد به بالای ۵۰ درصد می‌رسد.
• شبکه گازرسانی و برق: ناترازی موجود در این شبکه‌ها نیز باعث اتلاف گسترده انرژی شده است.

این کارشناس انرژی، اولویت‌های صرفه‌جویی را در سه بخش اصلی معرفی می‌کند:

• نیروگاه‌ها
• صنعت
• ساختمان

وی معتقد است که با ابزارهایی مانند قیمت‌گذاری پلکانی انرژی، استانداردسازی مصرف و مشوق‌های بهره‌وری می‌توان به‌سرعت به نتایج ملموس رسید. به گفته او، حتی بدون سرمایه‌گذاری‌های سنگین ارزی، صرفاً با اصلاح رفتار مصرف‌کننده و کاهش تلفات، منابعی آزاد می‌شود که می‌تواند توسعه نفت و گاز را از بن‌بست خارج کند.

فرصتی مغفول‌مانده برای اقتصاد انرژی

گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس نیز بر این موضوع تأکید کرده و آورده است: «تلفات انرژی در کشور، فرصت مغفول‌مانده‌ای است که می‌تواند به پشتوانه‌ای مالی برای پروژه‌های توسعه‌ای در حوزه انرژی تبدیل شود.»

در سال‌هایی که فروش نفت و جذب سرمایه خارجی با چالش‌های جدی روبه‌روست، راهکار صرفه‌جویی انرژی نه‌تنها کم‌هزینه‌تر، بلکه سریع‌تر و پایدارتر است. بازنگری در سیاست‌های انرژی و تمرکز بر کاهش تلفات، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای آینده اقتصاد انرژی ایران به شمار می‌رود.