کشف عنصر ژنتیکی پنهان‌کننده ویروس‌ها؛ گامی نوین در درمان ایدز و لوسمی

کشف «ساکت‌کننده ویروسی» در HTLV-۱

مطالعه‌ای که در تاریخ ۱۳ مه ۲۰۲۵ در نشریه معتبر Nature Microbiology منتشر شد، نشان می‌دهد که یک «ساکت‌کننده ویروسی» (viral silencer) ناشناخته در ژنوم HTLV-۱ نقش کلیدی در غیرفعال نگه‌داشتن این ویروس ایفا می‌کند. ویروس HTLV-۱، عامل بیماری لوسمی/لنفوم سلول T بالغ (ATL)، با ورود به حالت کم‌فعال یا نهفته، از شناسایی توسط سیستم ایمنی بدن فرار کرده و بدون فعالیت زیاد در ژنوم میزبان باقی می‌ماند.

سازوکار پنهان‌کاری ویروس

تیم تحقیقاتی به رهبری یوریفومی ساتو از مرکز تحقیقات مشترک ویروس‌های رترو انسانی در دانشگاه کوماموتو توضیح می‌دهد که این بخش خاص از ژنوم HTLV-۱ با جذب فاکتورهای رونویسی سلول میزبان، به‌ویژه کمپلکس RUNX۱، مانع از فعال‌سازی ژن‌های ویروسی می‌شود. آزمایش‌ها به وضوح نشان دادند که با حذف یا ایجاد جهش در این ناحیه ژنتیکی، ویروس از حالت نهفته خارج شده و فعالیت بیشتری از خود نشان می‌دهد؛ در نتیجه، سیستم ایمنی بدن راحت‌تر آن را شناسایی و نابود می‌کند.

کاربرد بالقوه در درمان HIV

یکی از برجسته‌ترین نکات این پژوهش، مشاهده تأثیر مشابه این عنصر ژنتیکی بر ویروس HIV-۱ (عامل بیماری ایدز) است. هنگامی که این عنصر ساکت‌کننده ژنتیکی به‌طور مصنوعی وارد ویروس HIV-۱ شد، ویروس HIV نیز رفتار نهفته‌تری از خود نشان داد و تکثیر و تخریب سلول‌ها به طور قابل توجهی کاهش یافت. این یافته حاکی از آن است که می‌توان از این سازوکار برای طراحی درمان‌های نوآورانه و مؤثرتر علیه HIV نیز بهره‌برداری کرد.

ساتو در این‌باره گفت: «این نخستین بار است که یک سازوکار درونی کشف می‌شود که به یک ویروس انسانی اجازه می‌دهد خودش را به‌طور مؤثر پنهان کند. این یک ترفند تکاملی هوشمندانه است و حالا که آن را شناختیم، شاید بتوانیم آن را در درمان‌ها علیه خود ویروس به‌کار ببریم.»

این کشف نه تنها امید تازه‌ای برای درک و مقابله با ویروس HTLV-۱، به‌ویژه در مناطق بومی مانند جنوب‌غربی ژاپن، به همراه دارد، بلکه می‌تواند افق‌های جدیدی در درمان دیگر عفونت‌های رتروویروسی مانند HIV بگشاید و راه را برای استراتژی‌های درمانی نوین هموار سازد.