آیکون خبر

خبر کامل

احتکار کالاهای اساسی؛ ریشه‌ها و پیامدهای کاهش آزادی اقتصادی در ایران

احتکار کالاهای اساسی، پدیده‌ای دیرینه در اقتصاد ایران است که ریشه‌های عمیقی در ساختار اقتصادی و سیاسی کشور دارد. این معضل که بارها و بارها تکرار شده، نه تنها به دلیل تحریم‌ها، بلکه به واسطه کاهش شدید رتبه آزادی اقتصادی و سلطه ذینفعان خاص بر حوزه‌های مختلف اقتصادی، به یک چالش پایدار تبدیل شده است. در ادامه، پیمان مولوی، کارشناس اقتصادی، به بررسی دقیق دلایل و پیامدهای این پدیده می‌پردازد.

چرا احتکار در ایران رخ می‌دهد؟

بررسی دقیق رتبه آزادی اقتصادی ایران که در حال حاضر ۱۵۸ از ۱۶۵ کشور است، نشان می‌دهد که پدیده احتکار و نابسامانی‌های اقتصادی، امری طبیعی و قابل پیش‌بینی است. ایران در این رتبه‌بندی در کنار کشورهایی نظیر زیمبابوه و ونزوئلا قرار دارد که خود گویای وضعیت نامطلوب اقتصادی است.

اقتصاد ایران تقریباً به طور کامل در اختیار ذینفعان خاص و نهاد دولت قرار دارد. دولتی که به جای سیاست‌گذاری کارآمد، تنها به نقش مالیات‌گیری و قیمت‌گذاری بسنده کرده است. این عملکرد ضعیف دولت، منجر به نابسامانی‌های روزافافزون در بازار کالاهای اساسی، از جمله برنج، لوازم خانگی و خودرو شده است.

طبیعی بودن رخدادهای اقتصادی مشابه

این وقایع در اقتصاد ایران، برای اقتصادهای مشابه نیز کاملاً طبیعی و قابل پیش‌بینی است. تا زمانی که اقتصاد ایران از سلطه ذینفعان رها نشود و جایگاه آن در رتبه‌بندی آزادی اقتصادی بهبود نیابد، هیچ بهبودی اساسی حاصل نخواهد شد. تنها چیزی که تکرار می‌شود، تجربه‌های مشابه در مقاطع زمانی مختلف است. به عنوان مثال، قیمت برنج در حال حاضر به بالای ۳۰۰ هزار تومان رسیده است.

خروج از این وضعیت و دستیابی به آزادی اقتصادی، کاری فوق‌العاده دشوار است. نمونه بارز آن آرژانتین است که سال‌ها برای خروج از این فضا تلاش کرده اما به دلیل مقاومت ذینفعان قدرتمند، موفق نشده است. این نشان می‌دهد که اصلاحات ساختاری و ریشه‌ای، نیازمند اراده‌ای قوی و مقابله با منافع خاص است.

ارتباط تحریم‌ها با رتبه آزادی اقتصادی

تحریم‌ها نقش مهمی در وخامت وضعیت آزادی اقتصادی ایران ایفا کرده‌اند.

قبل از تحریم‌های سال ۱۳۹۰، رتبه آزادی اقتصادی ایران حدود ۱۱۰ بود. با آغاز تحریم‌ها، این رتبه به ۱۳۲ رسید و در ادامه نیز افت کرد تا امروز که به ۱۵۸ رسیده‌ایم.
این روند نزولی نشان می‌دهد که تا زمانی که تحریم‌ها پابرجا هستند، شعارهایی نظیر حمایت از مواد غذایی، تأثیری در بهبود اوضاع نخواهد داشت.

تا زمانی که ساختار ذینفعان و رتبه آزادی اقتصادی بهبود پیدا نکند، باید انتظار تکرار دائمی این اتفاقات را داشت. برای عبور از این شرایط، نیاز به تصمیمات بزرگ و اصلاحات ریشه‌ای در ساختار اقتصادی کشور است.

شناسنامه خبر:

درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:

تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.

دسترسی رایگان به هوشنگ ↗