خبر کامل
زنان در تحریریه‌ها: ستون فقرات مطبوعات ایران با وجود چالش‌ها
در سال‌های اخیر، تحریریه‌های روزنامه‌ها در ایران شاهد تغییر محسوسی بوده‌اند؛ جایی که حضور زنان در جایگاه‌های خبرنگاری و دبیری به امری رایج تبدیل شده و حتی برخی از آنان به میز سردبیری نیز رسیده‌اند. این دگرگونی تدریجی، که شاید تنها برای روزنامه‌نگاران باسابقه قابل تشخیص باشد، نشان‌دهنده پایداری و نقش مؤثر زنان در فضای پرچالش رسانه‌ای کشور است.
نسبت زنان و مردان در تحریریه‌ها
این گزارش، به مناسبت روز خبرنگار، به بررسی نسبت حضور زنان و مردان در تحریریه‌های مختلف پرداخته است. بر اساس داده‌های جهانی، زنان حدود ۳۹ درصد از کل خبرنگاران جهان را تشکیل می‌دهند، در حالی که این آمار در خاورمیانه حدود ۲۳ درصد است. علیرضا شیروی، مدیرکل رسانه‌های خارجی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در سال ۱۴۰۲ اعلام کرد که ۴۰ درصد از خبرنگاران ایران زن هستند و دو هزار مدیرمسئول رسانه نیز زن هستند.
بررسی ۱۰ روزنامه و دو رسانه آنلاین در ایران نشان می‌دهد که در اکثر آنها، تعداد خبرنگاران زن بیشتر از مردان است. برای مثال:
- روزنامه ایران: ۴۳ خبرنگار زن و ۱۱ خبرنگار مرد
- روزنامه پیام ما: ۷ خبرنگار زن و ۴ خبرنگار مرد
- سایت اکوایران: ۱۹ خبرنگار زن و ۱۵ خبرنگار مرد
- روزنامه هم‌میهن: ۱۱ خبرنگار زن و ۱۰ خبرنگار مرد
- روزنامه اعتماد: ۵ خبرنگار زن و ۴ خبرنگار مرد
- روزنامه دنیای اقتصاد: ۵۴ خبرنگار زن و ۳۳ خبرنگار مرد
- روزنامه شرق: ۱۸ خبرنگار زن و ۱۰ خبرنگار مرد
- روزنامه همشهری: ۳۰ خبرنگار زن و ۳۲ خبرنگار مرد
در مقابل، در چهار رسانه تعداد خبرنگاران مرد بیشتر بود:
- سایت خبرآنلاین: ۱۰ خبرنگار زن و ۱۳ خبرنگار مرد
- روزنامه هفت صبح: ۲ خبرنگار زن و ۱۱ خبرنگار مرد
- روزنامه خراسان: ۹ خبرنگار زن و ۱۸ خبرنگار مرد
- روزنامه آرمان امروز: ۸ خبرنگار مرد (بدون خبرنگار زن)
این آمار به وضوح نشان‌دهنده زنانه‌تر شدن تحریریه‌هاست، اما علت این تغییر و چشم‌انداز آن برای آینده روزنامه‌نگاری کشور چیست؟
روزنامه‌نگاری برای روزنامه‌نگاری
نرگس جودکی، دبیر اجتماعی رسانه شبکه آفتاب و یکی از نخستین زنان سردبیر در دهه ۹۰، زنانه‌شدن تحریریه‌ها را با عنوان «ماندن» تعبیر می‌کند. او معتقد است زنان روزنامه‌نگار پس از سال‌ها تلاش برای اثبات توانایی‌های خود، حاضر به ترک این عرصه نیستند. همچنین، با توجه به مشکلات اقتصادی و دستمزدهای پایین در این حرفه، زنان مقاومت بیشتری از خود نشان داده و در تحریریه‌ها مانده‌اند، در حالی که مردان به سمت مشاغل با درآمد بالاتر رفته‌اند.
«آنچه من در تحریریه‌ها و به‌ویژه در میان روزنامه‌نگاران اجتماعی می‌بینم، این است که آنها کارشان را دقیقا برای روزنامه‌نگاری انجام می‌دهند و قرار نیست این شغل برایشان پلی باشد که به هدفی دیگر برسند؛ روزنامه‌نگاری برای روزنامه‌نگاری. در‌واقع باید بگویم زنان روزنامه‌نگار در این تاریخ، با مقاومت‌شان بار بزرگی را بر دوش می‌کشند.»
تاب‌آوری زنان در بحران‌ها
فاطمه علی‌اصغر، سردبیر روزنامه «پیام ما»، نیز به نقش تاب‌آوری زنان در مواجهه با فشارهای اقتصادی اشاره می‌کند. او بیان می‌کند که پس از دو مهاجرت بزرگ در جامعه روزنامه‌نگاری و افزایش فشارهای اقتصادی، بسیاری از مردان تحریریه‌ها را ترک کردند، اما زنان به دلیل عشق و انگیزه به آگاهی‌بخشی و تحمل دشواری‌ها، در این حرفه ماندند و حتی مجبور به انجام چندین شغل برای حفظ معیشت خود شدند.
چالش کلیشه‌های جنسیتی و آینده روزنامه‌نگاری
شهرزاد همتی، سردبیر روزنامه «شرق»، معتقد است کلیشه‌های جنسیتی نیز در این تغییر نقش داشته‌اند. او بیان می‌کند که روزنامه‌نگاری به دلیل فقر شغلی، مردان را به سمت مشاغل با درآمد بیشتر سوق داده است. همچنین، وظیفه روایتگری که به زنان الصاق شده، باعث ماندگاری بیشتر آنها در این عرصه شده است.
با این حال، همتی این تغییر را لزوماً مبارک نمی‌داند و هشدار می‌دهد که این وضعیت می‌تواند به کلیشه «روزنامه‌نگاری شغل زنانه است» منجر شود. او تأکید می‌کند که پویایی مطبوعات نیازمند تکثر است و نباید حضور پررنگ زنان به معنای کم‌رنگ شدن مردان باشد.
سعید ارکان‌زاده یزدی، روزنامه‌نگار و پژوهشگر علوم ارتباطات اجتماعی، نیز حضور زنان در رسانه‌های ایران را فراتر از استاندارد برابری جنسیتی و حیاتی می‌داند. او اشاره می‌کند که زنان روزنامه‌نگار می‌توانند مسائل عمیق‌تری از جامعه را درک و روایت کنند. بر اساس آخرین پیمایش انجمن صنفی روزنامه‌نگاران استان تهران، سهم زنان در تحریریه‌ها حدود ۶۰ درصد است.
با وجود این حضور پررنگ، سطوح بالای مدیریتی در رسانه‌ها همچنان در دست مردان است. ارکان‌زاده دلایل این امر را ساختارهای غیررسمی ارتقا، موانع در روابط انسانی (مانند سبک زندگی و پوشش)، و ضعف اقتصادی رسانه‌ها می‌داند که باعث شده زنان با دستمزدهای پایین‌تر کنار بیایند و در اولویت اخراج قرار گیرند.
با این وجود، حضور پرتعداد زنان روزنامه‌نگار در دهه‌های اخیر، عرصه را برای پیشرفت آنان گسترده‌تر کرده است. ارکان‌زاده پیش‌بینی می‌کند که آینده رسانه‌های ایران از آنِ زنان روزنامه‌نگار خواهد بود، زیرا آنها بیش از مردان در پی یافتن سوژه‌های ناب و مشکلات ریشه‌دار جامعه هستند. این امر می‌تواند به انعکاس خواسته‌های زنانه جامعه در رسانه‌ها و در نهایت، نزدیک‌تر شدن کل جامعه به برابری جنسیتی کمک کند. البته این قدرت‌گرفتن، مسئولیت زنان را نیز افزایش خواهد داد تا به مسائل کل جامعه بپردازند.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
زمان انتشار:
۰۵:۵۲ - ۱۴۰۴/۰۵/۱۶