پایان دبیری احمدیان و آغاز دوران لاریجانی در شورای عالی امنیت ملی

معرفی و سوابق علی‌اکبر احمدیان

علی‌اکبر احمدیان، متولد سال ۱۳۴۰ در شهر بابک کرمان، در سال ۱۳۵۹ به سپاه پاسداران پیوست. او در دوران جنگ ایران و عراق در عملیات‌های مهمی چون فتح‌المبین، خیبر، والفجر مقدماتی، والفجر ۳، و کربلای ۳ و ۴ نقش‌آفرینی کرد و ریاست ستاد قرارگاه نوح را نیز بر عهده داشت.

• ۱۳۶۴ تا ۱۳۶۹: رئیس ستاد نیروی دریایی سپاه
• فرماندهی نیروی دریایی سپاه: پس از ریاست ستاد، به فرماندهی نیروی دریایی سپاه ارتقا یافت.
• معمار نظریه دفاع نامتقارن: در دهه هفتاد، احمدیان یکی از معماران اصلی نظریه دفاع نامتقارن در عرصه دریایی بود. تحت فرماندهی او، نیروی دریایی سپاه استراتژی جنگ نامتقارن را برای مقابله با ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در خلیج فارس توسعه داد. این استراتژی پس از عملیات آخوندک و آسیب‌های وارده به نیروی دریایی ایران، با تمرکز بر قایق‌های تندرو و موشک‌های زمین به دریا تدوین شد.

دوران دبیری شورای عالی امنیت ملی و دوری از رسانه‌ها

در خرداد ۱۴۰۲، پس از خداحافظی علی شمخانی، ابراهیم رئیسی با صدور حکمی احمدیان را به سمت دبیر شورای عالی امنیت ملی منصوب کرد. با وجود اینکه احمدیان یکی از استراتژیست‌های برجسته سپاه بود، اما حضور پررنگی در رسانه‌ها نداشت و در غرب نیز چهره شناخته‌شده‌ای نبود.

رئیسی در حکم خود از احمدیان خواسته بود که در حوزه‌های مختلف امنیتی از جمله امنیت اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و غذایی، رویکردی نوآورانه و هوشمند اتخاذ کند و با بهره‌گیری از ظرفیت‌های مردمی، امنیت پایدار و مردم‌پایه را ایجاد نماید. همچنین، گسترش عمق امنیتی جمهوری اسلامی ایران و هم‌افزایی دستگاه‌های اطلاعاتی و امنیتی کشور از دیگر انتظارات رئیسی بود.

با این حال، عملکرد احمدیان در طول ۲۶ هفته دبیری نشان داد که او همچنان از حضور در رسانه‌ها و طرح مواضع خود دوری می‌کرد.

انفعال یا پروتکل‌های امنیتی؟

احمدیان در زمان ریاست مرکز راهبردی سپاه پاسداران، مسئله «نفوذ» را پیگیری می‌کرد و بر خطرات آن تأکید داشت. با انتصاب او به دبیری شورای عالی امنیت ملی، همزمان با ترمیم روابط ایران با کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس و آشتی دیپلماتیک با عربستان، برخی معتقد بودند که او می‌تواند نظرات نظامیان را در مسائل سیاست خارجی و هسته‌ای یکدست کند.

اما احمدیان در طول ۸۰۸ روز سکانداری مهم‌ترین نهاد امنیتی کشور، بیشتر به موضع‌گیری‌های تئوریک و تحلیلی می‌پرداخت. در بزنگاه‌های مهم، این علی لاریجانی بود که حامل پیام‌های نظام به سران کشورهایی چون لبنان، سوریه و روسیه بود، نه احمدیان. به عنوان مثال، سفر لاریجانی به دمشق و دیدار با بشار اسد پیش از سقوط دولت او، از دیدارهای تاریخی دیپلماسی کشور محسوب می‌شود.

در جریان حمله اسرائیل به ایران نیز، شورای عالی امنیت ملی به دلیل اهمیت تصمیماتش مورد توجه بود، اما احمدیان در طول ۱۲ روز جنگ و حتی پس از آتش‌بس، در سکوت کامل به سر برد. اولین خبر از او پس از جنگ، مربوط به گفت‌وگوی تلفنی با طحنون بن‌زاید آل‌نهیان، مشاور امنیت ملی امارات بود که در آن تنها به اهمیت امنیت خلیج فارس و مشارکت کشورهای منطقه اشاره کرد.

«امنیت خلیج فارس و امنیت به هم پیوسته همه اعضای آن، مستلزم مشارکت کشورهای منطقه است و اگر امنیت یکی از کشورها با مخاطره خارجی مواجه شود، کل منطقه دچار چالش خواهد شد.»

منتقدان، این سکوت را نوعی انفعال دانستند، هرچند که ممکن است ناشی از تاکتیک‌های نظامی یا مسائل امنیتی بوده باشد.

مجتبی زارعی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس دوازدهم، در توئیتی به تذکرات خود به احمدیان اشاره کرد و نوشت:

«دو مرتبه؛ یک بار وقتی که مسئول بسیج اساتید کشور بودم و بار دوم در جلسه مشترک کمیسیون امنیت ملی مجلس با دبیر سابق شورای عالی امنیت ملی به دکتر احمدیان تذکر داده بودم که دبیرخانه شعام را ناکارآمد کردید؛ دبیرخانه بار کشور را به‌خوبی به دوش نمی‌کشد و تفکر و دوراندیشی و سناریوسازی ندارد و ارتباطش با جامعه قطع است و نیز در اندازه اعتماد امام خامنه‌ای ظاهر نشدید؛ این را همه همکارانم در آن جلسه شنیدند؛ اینک ضمن تشکر از زحمات خالصانه دکتر احمدیان عزیز، برای دکتر علی‌آقا لاریجانی جهت سازماندهی و شکوفایی هرچه زودتر دبیرخانه در این موقعیت خطیر آرزوی موفقیت می‌کنم.»

آینده شورای عالی امنیت ملی با لاریجانی

در سال گذشته، شورای عالی امنیت ملی با ورود به موضوع لایحه عفاف و حجاب و توقف آن، از بروز تنش‌های احتمالی جلوگیری کرد. با این حال، این شورا در برابر انتقادات تندروها و اعتراضات به مذاکرات غیرمستقیم با آمریکا سکوت اختیار کرد.

با تغییر دبیر شورای عالی امنیت ملی و انتصاب علی لاریجانی، انتظار می‌رود تغییراتی در تصمیم‌گیری‌های مهم امنیتی کشور صورت گیرد. با توجه به در دستور کار بودن مذاکرات با اروپا درباره مسائل هسته‌ای و مکانیسم ماشه، احتمالاً لاریجانی نقش مهم‌تری در این حوزه ایفا خواهد کرد.