دیدار ترامپ با سران ارمنستان و آذربایجان: طرح «مسیر صلح» در قفقاز جنوبی

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، فردا در کاخ سفید میزبان سران ارمنستان و جمهوری آذربایجان خواهد بود. این نشست که اوج ماه‌ها مذاکرات فشرده و پشت پرده است، پتانسیل تغییر چشم‌انداز ژئوپلیتیکی قفقاز جنوبی را دارد و می‌تواند فصلی جدید در روابط پرتنش این دو کشور بگشاید.

پروژه TRIPP: پلی برای اتصال و رفاه

محور اصلی این گفت‌وگوها، یک پروژه تجاری و زیرساختی جدید است که رئیس‌جمهور آمریکا آن را «مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بین‌المللی» (TRIPP) نامیده است. این مسیر تجاری پیشنهادی آمریکا، با عبور از جنوب ارمنستان، جمهوری آذربایجان را به نخجوان متصل می‌کند. نکته حائز اهمیت این است که حاکمیت کامل این مسیر در اختیار ارمنستان باقی خواهد ماند.

این چارچوب به منظور حل مناقشه‌برانگیزترین مسئله بین دو کشور، یعنی «اتصال»، طراحی شده است. مقامات آمریکایی تأکید کرده‌اند که این مسیر جدید «حاکمیت، تمامیت ارضی و صلاحیت قضایی ارمنستان» را حفظ خواهد کرد.

ماهیت غیرنظامی و تعهدات آمریکا

طرح TRIPP یک ابتکار نظامی یا دفاعی نیست. مقامات آمریکایی صراحتاً اعلام کرده‌اند که ایالات متحده نه برای این مسیر تضمین امنیتی ارائه می‌کند و نه نیروی نظامی اعزام خواهد کرد. مشارکت آمریکا در ساخت این مسیر صرفاً تجاری خواهد بود و واشنگتن مسئولیت «عملکرد ایمن مسیر برای همه طرف‌ها» را بر عهده دارد.

پیشینه و چشم‌انداز مذاکرات

این دیدار سه‌جانبه در ادامه تلاش‌های ترامپ برای میانجیگری بین کشورها صورت می‌گیرد. سفر «استیو ویتکاف»، فرستاده ویژه کاخ سفید به جمهوری آذربایجان در زمستان گذشته، سنگ بنای این دیدار را گذاشت. انتظار می‌رود یک هفته پس از این نشست، گروه‌های کاری با مهلت تعیین شده توسط ترامپ، مذاکرات را آغاز کنند. توافقنامه‌های مربوط به احداث این مسیر بلندمدت بوده و ممکن است بیش از ۵۰ سال به طول انجامد.

چالش‌های پیش‌رو: زندانیان و قانون اساسی

با وجود پیشرفت‌های حاصله، دو مانع مهم همچنان در روابط ارمنستان و جمهوری آذربایجان باقی مانده است:

• درخواست ارمنستان: آزادی زندانیانش در باکو.
• درخواست جمهوری آذربایجان: اصلاح قانون اساسی ارمنستان.

مقامات آمریکایی اذعان کرده‌اند که اینها «جزئیات مهمی» هستند، اما راهبرد دولت ترامپ این است که ابتدا طرفین را در مسیری برای صلح قرار دهد تا سپس محیط بهتری برای رسیدگی به این مسائل بحث‌برانگیز ایجاد شود.