توافق صلح تاریخی قفقاز: ترامپ میزبان رهبران ارمنستان و آذربایجان در کاخ سفید

ریشه‌های یک مناقشه دیرینه

تنش‌ها میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان به اواخر دهه ۱۹۸۰ بازمی‌گردد، زمانی که منطقه قره‌باغ کوهستانی، با وجود اینکه بخشی از خاک جمهوری آذربایجان محسوب می‌شد، با حمایت ارمنستان از باکو جدا شد. این منطقه عمدتاً ارمنی‌نشین، پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ و اعلام استقلال هر دو کشور، به کانون درگیری‌های طولانی‌مدت تبدیل شد. قفقاز جنوبی، با همسایگی روسیه، اروپا، ترکیه و ایران، سال‌هاست که با مرزهای بسته و درگیری‌های قومی دست و پنجه نرم می‌کند، با وجود اینکه خطوط لوله نفت و گاز حیاتی از آن عبور می‌کنند.

جزئیات توافق صلح و کریدور TRIPP

الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور جمهوری آذربایجان، و نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، برای امضای این چارچوب صلح با ترامپ دیدار خواهند کرد. این چارچوب با هدف دستیابی به «مسیری مشخص برای صلح» و حل‌وفصل یک مسئله دیرینه ترانزیتی طراحی شده است. جمهوری آذربایجان به دنبال ایجاد یک کریدور حمل‌ونقل از طریق خاک ارمنستان است تا سرزمین اصلی خود را به جمهوری خودمختار نخجوان، که با ترکیه هم‌مرز است، متصل کند.

یکی از مهم‌ترین بندهای این توافق، واگذاری حق انحصاری توسعه یک دالان ترانزیتی به ایالات متحده برای مدت طولانی است. این دالان که «مسیر ترامپ برای صلح و شکوفایی بین‌المللی» (TRIPP) نامیده می‌شود، تحت قوانین ارمنستان اداره خواهد شد و ایالات متحده این زمین را به یک کنسرسیوم برای توسعه زیرساخت و مدیریت واگذار خواهد کرد.

«این اقدام از طریق ابزارهای تجاری، منطقه را به روی جهان خواهد گشود و از بروز درگیری‌های بیشتر جلوگیری خواهد کرد.»
– یکی از مقامات آمریکایی

علاوه بر این، رهبران ارمنستان و جمهوری آذربایجان اسنادی را امضا خواهند کرد که خواستار انحلال گروه مینسک است. این گروه از سال ۱۹۹۲ با ریاست مشترک فرانسه، روسیه و ایالات متحده، با هدف میانجی‌گری در این مناقشه تشکیل شده بود.

نقش آمریکا و چشم‌اندازهای آینده

پیشرفت در موضوع ارمنستان و جمهوری آذربایجان با میانجیگری آمریکا از ماه مارس آغاز شد. استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، و تیمش چندین بار به منطقه سفر کردند تا این توافق را نهایی کنند. مقامات آمریکایی معتقدند که این توافق صلح می‌تواند زمینه را برای مذاکرات پیرامون پیوستن جمهوری آذربایجان به پیمان ابراهیم فراهم کند؛ مجموعه‌ای از توافق‌نامه‌های عادی‌سازی روابط میان اسرائیل و چهار کشور مسلمان‌نشین که در دوره اول ریاست‌جمهوری ترامپ به امضا رسیدند.

این نشست در کاخ سفید در حالی برگزار می‌شود که ترامپ در نخستین ماه‌های دوره دوم ریاست‌جمهوری خود، تلاش کرده است خود را به‌عنوان یک میانجی جهانی صلح معرفی کند. کاخ سفید پیش از این، وی را مسئول برقراری آتش‌بس میان کامبوج و تایلند، امضای توافق صلح میان رواندا و جمهوری دموکراتیک کنگو، و نیز میان پاکستان و هند دانسته است.

با این حال، ترامپ تاکنون در پایان دادن به جنگ روسیه علیه اوکراین و همچنین درگیری میان اسرائیل و حماس در نوار غزه موفق نبوده است. این نشست در همان روزی برگزار خواهد شد که ترامپ برای ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، ضرب‌الاجل تعیین کرده بود تا گام‌هایی برای توقف تهاجم به اوکراین بردارد، در غیر این صورت با تحریم‌های اقتصادی تازه‌ای مواجه خواهد شد.