چشم‌انداز فولاد ایران: ظرفیت اسمی ۵۴ میلیون تن، تولید واقعی ۳۴ میلیون تن

سند چشم‌انداز توسعه کشور که ۲۰ سال پیش تصویب شد، ایران را در سال ۱۴۰۴ به عنوان قدرت اول منطقه در حوزه‌های مختلف از جمله اقتصاد و صنعت متصور بود. در این میان، صنعت فولاد با هدف‌گذاری تولید ۵۵ میلیون تن، نقشی محوری در تحقق این چشم‌انداز ایفا می‌کرد. اما با نزدیک شدن به سال ۱۴۰۴، این پرسش اساسی مطرح می‌شود که آیا این وعده بزرگ محقق شده است؟

بر اساس این سند، هدف‌گذاری تولید ۵۵ میلیون تن فولاد خام تا سال ۱۴۰۴ شامل تأمین ۳۰ میلیون تن برای مصرف داخلی و صادرات ۲۵ میلیون تن به بازارهای جهانی بود تا ایران در جمع ۱۰ کشور برتر فولادساز جهان قرار گیرد. در حالی که برخی مقامات از نزدیک شدن به این اهداف سخن می‌گویند، بررسی دقیق‌تر واقعیت‌های تولید، صادرات و مصرف داخلی، روایتی متفاوت را آشکار می‌سازد.

ظرفیت اسمی در برابر تولید واقعی: شکافی نگران‌کننده

احمد دنیانور، عضو هیأت انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، با اشاره به سند چشم‌انداز ۲۰ ساله کشور که در سال ۱۳۸۴ تدوین شد، تأکید می‌کند که صنعت فولاد تنها صنعتی است که توانسته به اهداف تعیین‌شده در این سند دست یابد. طبق این برنامه، تولید فولاد کشور باید به ۵۴ میلیون تن در سال می‌رسید که ۳۰ میلیون تن آن برای مصرف داخلی و ۲۴ میلیون تن برای صادرات پیش‌بینی شده بود.

«اکنون در سال ۱۴۰۴ صنعت فولاد به ظرفیت اسمی ۵۴ میلیون تن رسیده، هرچند تولید واقعی سال گذشته ۳۴ میلیون تن بوده است. این کاهش تولید نه به دلیل کمبود ظرفیت، بلکه ناشی از مشکلات جانبی نظیر محدودیت‌های گاز و برق بوده است.»

این اظهارات نشان می‌دهد که اگرچه ظرفیت اسمی تولید فولاد در کشور به میزان چشم‌انداز رسیده است، اما تولید واقعی به دلیل چالش‌های زیرساختی، فاصله قابل توجهی با آن دارد.

محدودیت‌های انرژی: مانع اصلی بهره‌برداری کامل

دنیانور تصریح می‌کند که رسیدن به ظرفیت اسمی به معنای دستیابی به بهره‌وری کامل نیست. عواملی نظیر قطعی برق، کمبود گاز، آب و تعطیلی‌های پی‌درپی، مانع از بهره‌برداری مؤثر صنعت از ظرفیت‌های موجود شده‌اند. این محدودیت‌ها تأثیر مستقیمی بر اهداف صادراتی و مصرف داخلی داشته‌اند:

• صادرات فولاد: در حال حاضر ۱۷ میلیون تن است، در حالی که طبق برنامه باید به ۲۴ میلیون تن می‌رسید.
• مصرف داخلی فولاد: کمتر از ۱۵ یا ۱۶ میلیون تن است، در حالی که باید به ۳۰ میلیون تن می‌رسید.

این مسائل به شرایط بیرونی و نه عملکرد خود صنعت فولاد مرتبط است.

نقش حیاتی فولاد در اقتصاد و چالش‌های پیش‌رو

صنعت فولاد به عنوان یک صنعت مادر، جایگاه ویژه‌ای در اقتصاد کشور دارد. این صنعت با مصرف تنها ۷ درصد از برق و ۸.۵ درصد از گاز کشور، حدود ۲۵ درصد از درآمد ارزی کشور را تأمین می‌کند. با این وجود، انتظار می‌رفت دولت با توجه به بهره‌وری بالای این صنعت نسبت به مصرف انرژی، از قطع برق واحدهای فولادی خودداری کند.

دنیانور با ابراز تأسف از وضعیت موجود، اشاره می‌کند که حتی نیروگاه‌های ایجاد شده توسط خود شرکت‌های فولادی نیز از مدار خارج می‌شوند تا برق تولیدی آنها به مصرف شهری برسد و اجازه بهره‌برداری به شرکت‌های تولیدکننده داده نمی‌شود. این وضعیت، چشم‌انداز صنعت فولاد را سخت و نگران‌کننده توصیف می‌کند و آسیب‌های جدی به این صنعت وارد کرده است.