آیکون خبر

خبر کامل

شهادت محیط‌بان و بحران خاموش حافظان طبیعت در ایران

شهادت محیط‌بان و بحران خاموش حافظان طبیعت در ایران

شهادت «محمود شهمرادی»، محیط‌بان پارک گلستان در درگیری با شکارچیان غیرمجاز، بار دیگر توجهات را به وضعیت دشوار و پرخطر محیط‌بانان در ایران جلب کرد. این حادثه تلخ، نمادی از بحران عمیق در حوزه محیط‌زیست و بی‌توجهی به حافظان طبیعت است که سال‌هاست با کمبود امکانات، حمایت‌های قانونی ناکافی و خطرات جانی دست و پنجه نرم می‌کنند.

آمار نگران‌کننده تلفات و کمبود نیرو

بر اساس آخرین آمار اعلام شده در خرداد ماه 1403، تاکنون 121 محیط‌بان در کشور جان خود را از دست داده‌اند که تنها 39 نفر از آنها در بنیاد شهید ثبت شده‌اند. علاوه بر این، 379 محیط‌بان نیز دچار جانبازی شده‌اند. این در حالی است که وسعت مناطق تحت ماموریت محیط‌بانان حدود 19 میلیون هکتار، معادل 12 درصد مساحت کل کشور است. با این وسعت، چارت سازمانی محیط‌بانی کشور نیازمند 8 هزار نیرو است، اما در حال حاضر تنها 4 هزار نیروی فعال وجود دارد که نشان‌دهنده کمبود شدید نیروی انسانی است.

محیط‌بانان: سربازان گمنام طبیعت در خط مقدم بحران

محسن نیک‌فر، فعال محیط زیست، معتقد است: «محیط‌بانان، سربازان گمنام طبیعت هستند؛ آنها سال‌هاست که بدون امکانات کافی، با حقوقی ناچیز و در نبود حمایت‌های قانونی، در برابر شکارچیان غیرمجاز، زمین‌خواران و متجاوزان به حریم طبیعت سینه سپر می‌کنند. اما گاهی این دفاع، به قیمت جان آن‌ها تمام می‌شود. مرگ تلخ محیط‌بان، دیگر یک خبر عادی در رسانه‌ها نیست؛ بلکه نماد عریانی از بحران محیط زیست و بی‌توجهی مسئولان به حیات حافظان واقعی طبیعت است.»

در طول دو دهه گذشته، بیش از 150 محیط‌بان در راه انجام وظیفه جان باخته‌اند که بیشتر آنها با گلوله شکارچیان کشته شده‌اند. فعالان محیط‌زیست این پدیده را «قتل قانونی» می‌نامند، زیرا ضعف قوانین به عاملان این جنایات اجازه فرار از عدالت را می‌دهد.

کمبود امکانات و خلاءهای قانونی

تجهیزات ناکافی و فرسوده

محیط‌بانان در شرایطی کار می‌کنند که حتی ابتدایی‌ترین امکانات حفاظتی را ندارند. بسیاری از آنها تنها با یک بی‌سیم و عصا در برابر شکارچیان مسلح قرار می‌گیرند. تجهیزات آنها فرسوده، خودروها قدیمی و لباس‌ها حتی در فصل زمستان هم گرم نیستند.

نبود حمایت قانونی و مشکلات قضایی

یکی از بزرگ‌ترین مشکلات، نبود حمایت قانونی است. اگر محیط‌بان برای دفاع از خود شلیک کند، باید سال‌ها در دادگاه بجنگد تا بی‌گناهی خود را اثبات کند. این ترس باعث می‌شود در بسیاری موارد، دست از دفاع بکشند و قربانی شوند. در اکثر موارد، قاتلان محیط‌بان نه تنها مجازات نمی‌شوند، بلکه با وثیقه آزاد شده و حتی شکایت هم می‌کنند. این شرایط روحیه نیروهای محیط‌بانی را تضعیف کرده و علاقه به ورود به این حرفه را کاهش داده است.

عدم تعریف دقیق جایگاه شغلی

محسن نیک‌فر به خلاءهای قانونی و نبود شفافیت در تعریف دقیق جایگاه شغلی محیط‌بانان اشاره می‌کند. محیط‌بان در ایران وضعیت حقوقی مشخصی ندارند و در بسیاری از پرونده‌ها، به دلیل نبود قوانین شفاف، به جرم قتل عمد محاکمه و حتی با حکم قصاص روبه‌رو شده‌اند. با وجود تلاش‌هایی برای تصویب «لایحه حمایت از محیط‌بان»، بسیاری از مفاد آن هنوز به اجرا درنیامده است.

محیط‌بان: شهید خاموش جامعه

محیط‌بانان نه تنها از سوی قانون و دستگاه قضایی حمایت نمی‌شوند، بلکه در جامعه نیز چندان شناخته‌شده نیستند. رسانه‌ها به ندرت به چالش‌های این قشر می‌پردازند و نظام آموزشی کشور نیز برنامه‌ای برای آشنایی کودکان و نوجوانان با اهمیت حفاظت از محیط زیست و نقش محیط‌بان ندارد. این بی‌توجهی‌ها در کنار فشارهای روانی ناشی از کار در مناطق صعب‌العبور، ترس مداوم از درگیری مسلحانه و حقوق ناچیز، باعث شده تا بسیاری از محیط‌بانان یا استعفا دهند یا دچار مشکلات روحی و روانی شوند.

نیک‌فر در پایان تاکید می‌کند: «مرگ محیط‌بان، تنها مرگ یک فرد نیست؛ مرگ یک وجدان اجتماعی است. وقتی یک محیط‌بان با شلیک گلوله شکارچی جان می‌بازد، در واقع بخشی از حافظه طبیعی یک کشور خاموش می‌شود. این فاجعه نباید فقط در حد یک خبر کوتاه باقی بماند. اکنون وقت آن است که جامعه مدنی، قانون‌گذاران و مردم، دست به دست هم دهند تا حافظان طبیعت، دیگر قربانی وظیفه نباشند. طبیعت ایران، بیش از همیشه به قهرمانان زنده نیاز دارد، نه شهیدان خاموش.»

شناسنامه خبر:

درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:

تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.

دسترسی رایگان به هوشنگ ↗