راز ۱۰۰ سالگی: کشف نشانگرهای زیستی کلیدی در افراد با طول عمر استثنایی

راز افزایش طول عمر: نگاهی به گذشته و حال

پرسش درباره حداکثر طول عمر انسان و عوامل مؤثر بر آن، همواره از دیرباز مورد توجه فلاسفه و دانشمندان بوده است. افلاطون و ارسطو بیش از ۲۳۰۰ سال پیش به فرایند پیری پرداخته‌اند. با این حال، درک اسرار طول عمر استثنایی، فراتر از یک عامل ساده است و شامل تعامل پیچیده استعداد ژنتیکی و عوامل سبک زندگی می‌شود.

مطالعه جدیدی که در نشریه GeroScience منتشر شده، برخی از نشانگرهای زیستی رایج مانند سطح کلسترول و گلوکز را در افرادی که بیش از ۹۰ سال عمر کرده‌اند، آشکار ساخته است. این افراد، که سریع‌ترین گروه جمعیتی در حال رشد جهان هستند و تعدادشان از دهه ۱۹۷۰ میلادی هر دهه دو برابر شده، می‌توانند به دانشمندان در درک چگونگی زندگی طولانی‌تر و پیری با سلامت بهتر کمک کنند.

بزرگترین مطالعه بر روی افراد صد ساله

تاکنون، مطالعات بر روی افراد صد ساله معمولاً در مقیاس کوچک و متمرکز بر گروه‌های خاص (مانند افراد خارج از خانه‌های سالمندان) صورت گرفته است. اما این مطالعه، بزرگترین پژوهشی است که پروفایل‌های نشانگر زیستی اندازه‌گیری شده در طول زندگی را در میان افراد با طول عمر فوق‌العاده زیاد بررسی می‌کند.

این تحقیق، پروفایل‌های افراد بالای ۱۰۰ سال را با افراد نزدیک به آن‌ها مقایسه کرده و ارتباط میان این پروفایل‌ها و احتمال رسیدن به ۱۰۰ سالگی را مورد بررسی قرار داده است. داده‌های این مطالعه شامل ۴۴ هزار سوئدی بود که در سنین ۶۴ تا ۹۹ سالگی مورد ارزیابی‌های سلامت قرار گرفتند و سپس تا ۳۵ سال از طریق داده‌های ثبت سوئد پیگیری شدند.

• از میان جامعه آماری، ۱۲۲۴ نفر (۲.۷ درصد) تا ۱۰۰ سال عمر کردند.
• ۸۵ درصد از این افراد زن بودند.

نشانگرهای زیستی مورد بررسی

در این مطالعه، دوازده نشانگر زیستی مرتبط با التهاب، متابولیسم، عملکرد کبد و کلیه، سوء تغذیه بالقوه و کم‌خونی مورد بررسی قرار گرفتند. تمامی این موارد در مطالعات قبلی با پیری یا مرگ و میر مرتبط بوده‌اند:

• التهاب: اسید اوریک (ماده زائد ناشی از هضم غذاها).
• متابولیسم: کلسترول، گلوکز.
• عملکرد کبد: آلانین آمینوترانسفراز (Alat)، آسپارتات آمینوترانسفراز (Asat)، آلبومین، گاما گلوتامیل ترانسفراز (GGT)، آلکالین فسفاتاز (Alp)، لاکتات دهیدروژناز (LD).
• عملکرد کلیه: کراتینین.
• کم‌خونی: آهن.
• تغذیه: آلبومین.

عوامل مهم در رسیدن به ۱۰۰ سالگی

نتایج بررسی‌ها نشان داد که افرادی که به ۱۰۰ سالگی رسیدند، از دهه شصت زندگی به بعد، میزان گلوکز، کراتینین و اسید اوریک پایین‌تری داشتند. اگرچه مقادیر میانگین برای بیشتر نشانگرهای زیستی بین افراد صد ساله و غیرصد ساله تفاوت معناداری نداشت، اما افراد صد ساله به ندرت مقادیر بسیار بالا یا بسیار پایین را نشان می‌دادند.

به عنوان مثال، تعداد بسیار کمی از افراد صد ساله در اوایل زندگی سطح گلوکز بالای ۶.۵ میلی‌مول در لیتر یا سطح کراتینین بالای ۱۲۵ میکرومول در لیتر داشتند. جالب توجه است که افراد صد ساله و سایر افراد برای بسیاری از نشانگرهای زیستی، مقادیری خارج از محدوده طبیعی دستورالعمل‌های بالینی داشتند؛ این امر احتمالاً به دلیل تنظیم این دستورالعمل‌ها بر اساس جمعیت جوان‌تر و سالم‌تر است.

ارتباط نشانگرهای زیستی با طول عمر

هنگام بررسی ارتباط نشانگرهای زیستی با احتمال رسیدن به ۱۰۰ سالگی، مشخص شد که از بین ۱۲ نشانگر زیستی، به غیر از دو مورد، همه با احتمال رسیدن به ۱۰۰ سالگی ارتباط داشتند؛ این ارتباط حتی پس از در نظر گرفتن جنس، سن و میزان بیماری نیز برقرار بود.

• افرادی که در پایین‌ترین سطح کلسترول و آهن قرار داشتند، شانس کمتری برای رسیدن به ۱۰۰ سالگی داشتند.
• افرادی که سطح گلوکز، کراتینین، اسید اوریک و نشانگرهای عملکرد کبد بالاتری داشتند نیز احتمال رسیدن به ۱۰۰ سالگی در آن‌ها کاهش یافته بود.

تفاوت‌ها برای برخی از نشانگرهای زیستی نسبتاً کم بود، اما برای برخی دیگر قابل توجه‌تر بود. به عنوان مثال، برای اسید اوریک، تفاوت مطلق معادل ۲.۵ درصد بود؛ به این معنا که افراد گروه با کمترین میزان اسید اوریک، ۴ درصد شانس رسیدن به ۱۰۰ سالگی را داشتند، در حالی که در گروه با بالاترین میزان اسید اوریک، فقط ۱.۵ درصد به سن ۱۰۰ سالگی رسیدند.

این تفاوت‌های کشف شده، هرچند در مقیاس کوچک، نشان‌دهنده ارتباط بالقوه میان سلامت متابولیک، تغذیه و طول عمر استثنایی هستند. با این حال، این مطالعه نتیجه‌گیری درباره اینکه کدام عوامل سبک زندگی یا ژن‌ها مسئول این مقادیر نشانگر زیستی هستند، ارائه نمی‌دهد. منطقی است که عواملی مانند تغذیه و مصرف الکل در این زمینه نقش مهمی داشته باشند.

پیگیری وضعیت کلیه و کبد در کنار گلوکز و اسید اوریک با افزایش سن، احتمالاً ایده خوبی است. با در نظر گرفتن تمام موارد، احتمالاً شانس نیز در مقطعی از زندگی در رسیدن به سن استثنایی نقش دارد. این واقعیت که تفاوت‌ها در نشانگرهای زیستی را می‌توان مدت‌ها قبل از مرگ مشاهده کرد، نشان می‌دهد که ژن‌ها و سبک زندگی ممکن است نقش مهمی در این زمینه ایفا کنند.