کشف جدید: آلزایمر از مرزهای مغز آغاز می‌شود، نه بافت‌های عصبی

نقطه آغاز آلزایمر: مرزهای مغز، نه بافت‌های عصبی

پژوهشی جدید از محققان آمریکایی و آلمانی، دیدگاه رایج درباره منشأ بیماری آلزایمر را به چالش می‌کشد. این مطالعه نشان می‌دهد که برخلاف تصور پیشین که آلزایمر در بافت‌های عصبی مغز آغاز می‌شود، نقطه شروع این بیماری ممکن است در مرزهای مغز، یعنی جایی که سد خونی–مغزی و سلول‌های ایمنی از مغز محافظت می‌کنند، شکل بگیرد. این یافته‌ها می‌تواند مسیرهای جدیدی برای درک، پیشگیری و درمان این بیماری ویرانگر بگشاید.

نقش سد خونی–مغزی و سلول‌های ایمنی

آلزایمر معمولاً با تجمع غیرطبیعی پروتئین‌ها و تشکیل گره‌ها و توده‌های آسیب‌رسان به نورون‌ها شناخته می‌شود. با این حال، نتایج جدید حاکی از آن است که جرقه آغازین این بیماری می‌تواند ناشی از ورود یک عامل خارجی از طریق سد خونی–مغزی آسیب‌دیده باشد. این سد حیاتی، متشکل از رگ‌های خونی و سلول‌های ایمنی، نقش کلیدی در جلوگیری از نفوذ عوامل مضر به مغز ایفا می‌کند.

تغییرات ژنتیکی در مناطق غیرکدکننده DNA

مطالعات ژنتیکی پیشین نشان داده بودند که تغییرات DNA مرتبط با بیماری‌های عصبی اغلب در ژن‌های کدکننده پروتئین‌ها رخ نمی‌دهند، بلکه در بخش‌های غیرکدکننده اطراف آنها مشاهده می‌شوند. این بخش‌ها مسئول تنظیم میزان فعالیت ژن‌های مجاور و کنترل عملکرد سلول هستند.

فناوری MultiVINE-seq: ابزاری نوین برای پژوهش

تیمی به سرپرستی اندرو یانگ از موسسه نورولوژی گلدستون، فناوری ژنتیکی جدیدی به نام MultiVINE-seq را توسعه دادند. این روش پیشرفته امکان جداسازی سلول‌های عروقی و ایمنی از بافت مغز و سنجش همزمان فعالیت ژن‌ها و وضعیت دسترسی کروماتین (باز یا بسته بودن بخش‌های DNA برای استفاده سلول) را فراهم می‌کند.

نقشه‌برداری دقیق از تغییرات ژنتیکی و آلزایمر

محققان با بررسی ۳۰ نمونه بافت مغزی از افراد مبتلا و غیرمبتلا به بیماری‌های عصبی، نقشه‌ای دقیق و چندلایه از ارتباط تغییرات ژنتیکی با بیماری‌هایی نظیر آلزایمر تهیه کردند. نتایج این بررسی‌ها نشان داد که بسیاری از این تغییرات ژنتیکی در سلول‌های مرزی مغز، از جمله:

• سلول‌های اندوتلیال: که ورود مواد به مغز را کنترل می‌کنند.
• سلول‌های ایمنی T فعال: که در پاسخ‌های التهابی نقش دارند.

فعال هستند. این یافته‌ها قویاً نشان می‌دهند که التهاب ناشی از سلول‌های ایمنی می‌تواند در آغاز یا تسریع روند آلزایمر نقش داشته باشد.

مادیگان رید، عصب‌شناس مؤسسه گلدستون، توضیح داد: «پیش از این می‌دانستیم این تغییرات ژنتیکی خطر ابتلا به بیماری را افزایش می‌دهند، اما محل و نحوه اثرگذاری آنها را در بافت‌های مرزی مغز نمی‌شناختیم. مطالعه ما نشان داد بسیاری از این تغییرات در رگ‌های خونی و سلول‌های ایمنی مغز عمل می‌کنند.»

مسیرهای جدید برای درمان‌های اختصاصی

این پژوهش همچنین نشان داد که بسته به نوع بیماری عصبی، انواع مختلف تغییرات ژنتیکی می‌توانند اثرات متفاوتی بر مرزهای مغز بگذارند. این کشف می‌تواند مسیر توسعه درمان‌های اختصاصی برای هر بیماری را روشن‌تر کند.

حفاظت از مغز از بیرون به درون

یانگ تاکید کرد: «این تحقیق سلول‌های عروقی و ایمنی مغز را به مرکز توجه می‌آورد. با توجه به نقش منحصر‌به‌فرد آنها در ارتباط مغز با بدن و دنیای بیرون، نتایج ما می‌تواند به شناسایی اهداف دارویی جدید و حتی مداخلات سبک زندگی برای محافظت از مغز از بیرون به درون کمک کند.»

نتایج کامل این مطالعه در نشریه معتبر Neuron منتشر شده است.