«پیرپسر» و جنجال‌های پدر و پسری: شباهت حواشی اکتای براهنی با رضا براهنی

رضا براهنی؛ منتقدی در محاصره جنجال

رضا براهنی، که به عنوان یکی از چهره‌های تأثیرگذار در ادبیات و فرهنگ ایران پیش و پس از انقلاب شناخته می‌شود، همواره در کانون تحسین و حمله طیف‌های مختلف جامعه قرار داشت. او که با نگاهی نو به ادبیات فارسی و نقدهای تند و تیز خود، بسیاری از اهالی ادبیات را به چالش می‌کشید، گاهی اوقات درگیری‌هایش از حد کلامی فراتر رفته و به مجادلات فیزیکی نیز می‌انجامید.

درگیری فیزیکی با نصرت رحمانی

محمود استادمحمد، هنرمند فقید تئاتر، خاطره‌ای از درگیری رضا براهنی با نصرت رحمانی را بازگو کرده است. به گفته استادمحمد، پس از نگارش «مربع مرگ» توسط براهنی و اهانت به شاملو، نصرت رحمانی معتقد بود که باید با براهنی برخورد فیزیکی کرد. این ماجرا در کافه فیروز به اوج خود رسید و نصرت رحمانی، رضا براهنی را مورد ضرب و شتم قرار داد.

«درخت عرعر» و «شاعر درجه سه»

براهنی با طرح ایده «شعر پست‌مدرن» و اشعار ساختارشکن خود، بار دیگر خود را در مرکز انتقادات شدید ادبی قرار داد. در این میان، نادر نادرپور و هوشنگ ابتهاج (سایه) او را «درخت عرعر» خطاب کردند. براهنی نیز در پاسخ، ابتهاج را شاعری «درجه سه» و مقلد حافظ دانست. او در نشستی در استکهلم، بر این باور خود تأکید کرد که سایه شاعر خوبی نیست و نادرپور را شاعری «درجه یک» خواند، هرچند معتقد بود که او را «جلو انداختند».

کتاب «خطاب به پروانه‌ها و چرا من دیگر شاعر نیمایی نیستم؟» که در آن براهنی به تبیین اصول شعری خود می‌پردازد، به یکی از جنجال‌برانگیزترین آثار ادبی معاصر ایران تبدیل شده و این بحث‌ها تا به امروز نیز ادامه دارد.

اکتای براهنی؛ جنجالی به سبک پدر

فیلم «پیرپسر» ساخته اکتای براهنی، مدت‌ها پیش از اکران رسمی خود در سال 1404، وارد حاشیه شد. این فیلم که در سال 1400 تولید شده بود، پس از چهار سال انتظار، در 21 خرداد سال جاری به نمایش درآمد و بلافاصله نام اکتای براهنی را بر سر زبان‌ها انداخت.

ستایش و اعتراض در محافل سینمایی و سیاسی

بسیاری از منتقدان، اکتای براهنی را نابغه و فیلم او را شاهکار سینمایی قلمداد کردند، در حالی که تعداد زیادی از منتقدان سینما و حتی سیاستمداران، به شدت به فیلم و کارگردان آن حمله کردند. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، با تأکید بر اهمیت فضای آزاد هنر برای بیان تجربیات زیسته و بازتاب واقعیت‌های جامعه، از فیلم «پیرپسر» حمایت کرد و توقیف یا برخورد تند با آثار فرهنگی را موجب بی‌اعتمادی و شکاف فرهنگی دانست.

در مقابل، برخی سیاستمداران این فیلم را «سیاه‌نمایی» خوانده و به اکران آن اعتراض کردند. مسعود فراستی، منتقد سینما، مخالفان فیلم را «شوخی» و «بی‌فرهنگ» و موافقان آن را «روشنفکر بی‌سواد» خطاب کرد و خود فیلم را «یکی از کثیف‌ترین فیلم‌فارسی‌های تاریخ» نامید. این جنجال‌ها تا جایی پیش رفت که بحث «پیرپسر» به صحن علنی مجلس نیز کشیده شد و برخی نمایندگان به دلیل صدور مجوز اکران، وزیر ارشاد را مورد انتقاد قرار دادند.

با وجود تمام نظرات مثبت و منفی، فروش بالای فیلم «پیرپسر» نشان می‌دهد که این اثر مورد استقبال مردم قرار گرفته است. این فیلم، نقدهای مثبت بسیاری را برای اکتای براهنی و تیمش به ارمغان آورد و فارغ از خوب یا بد بودن آن، نشان‌دهنده اهمیت این فیلم‌ساز و اثرش است؛ درست همانند رضا براهنی که با وجود تمام بدگویی‌ها و تحسین‌ها، همواره به عنوان یک شاعر، نویسنده و منتقد جدی شناخته می‌شود.