ابهامات در آمار کاهش نرخ بیکاری بهار ۱۴۰۴: تحلیل کارشناسان

تحلیل آمارهای رسمی و تناقضات موجود

بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، نرخ بیکاری در بهار ۱۴۰۴ به ۷.۳ درصد رسیده که نسبت به بهار ۱۴۰۳ (۷.۸ درصد) کاهش ۰.۵ درصدی را نشان می‌دهد. این کاهش در شرایطی است که نرخ مشارکت اقتصادی مردان ۳۱۰ هزار نفر افزایش یافته، در حالی که مشارکت زنان ۲۶ هزار نفر کاهش داشته است. این تغییرات، با وجود مشکلات اقتصادی نظیر بحران‌های برق و گاز و سیر نزولی رشد اقتصادی، سوالاتی را درباره ماهیت اشتغال‌زایی مطرح می‌کند.

زهرا کریمی، کارشناس اقتصاد اشتغال و عضو هیات علمی دانشگاه مازندران، در این باره توضیح داد: «وقتی نرخ بیکاری نسبت به سال گذشته کم شده و نرخ مشارکت اقتصادی نیز به میزان اندکی بالا رفته است، به معنای افزایش عرضه نیروی کار و همچنین افزایش پاسخ مثبت بازار کار به افزایش عرضه نیروی کار است. کاهش شکاف بین عرضه نیروی کار و تقاضای نیروی کار (که همان کاهش نرخ بیکاری است) محقق شده و این پدیده اقتصادی، چند تحلیل در بین متخصصان ایجاد خواهد کرد.»

نگرانی‌ها از آینده بازار کار و کیفیت مشاغل

کارشناسان اقتصادی بر این باورند که آمارها باید از منظر کیفی مورد ارزیابی قرار گیرند. با توجه به شرایط اقتصادی نامساعد، از جمله کاهش شدید رشد اقتصادی از سه ماهه سوم سال ۱۴۰۳ و انتظار رشد منفی برای سه ماهه اول سال جاری، این کاهش نرخ بیکاری غیرمنتظره به نظر می‌رسد.

• ریسک تعدیل نیرو: با وجود مقاومت بنگاه‌ها در بهار، احتمال تعدیل نیرو در تابستان ۱۴۰۴ به دلیل افزایش خاموشی‌ها و بحران‌های اقتصادی وجود دارد.
• نبود چشم‌انداز مثبت: هیچ آمار موجودی تصویر خوشایندی از آینده اقتصاد ایران ارائه نمی‌دهد، زیرا بازار کار مستقیماً به وضعیت بنگاه‌های اقتصادی وابسته است.
• رشد اقتصادی منفی: در شرایط جنگ، خاموشی و بحران اقتصادی، رونق اقتصادی دور از انتظار است و رشد اشتغال در چنین فضایی معجزه به نظر می‌رسد.

تغییر ماهیت مشاغل و افزایش اقتصاد نامولد

یکی از تحلیل‌های محتمل، روی آوردن افراد بیکار به مشاغل با کیفیت پایین‌تر و غیررسمی است. این پدیده نشان‌دهنده حرکت از مشاغل با ارزش افزوده بالا به سمت مشاغل بی‌کیفیت و خدماتی سطح پایین است.

• افزایش مشاغل غیررسمی: شاهد رشد دستفروشی، رانندگان تاکسی‌های اینترنتی، مشاغل اینترنتی، خرده‌دلالی‌های نامولد در حوزه رمز ارز و فروشگاه‌های اینترنتی هستیم.
• انتقال به کارگاه‌های غیرقانونی: بخشی از کارگران اخراجی ممکن است از محیط‌های رسمی به کارگاه‌های زیرپله‌ای و غیررسمی منتقل شده باشند.
• اولویت حفظ اشتغال به قیمت بهره‌وری: متولیان بازار کار، حفظ اشتغال را به قیمت کاهش جدی نرخ بهره‌وری و افزایش اقتصاد نامولد در اولویت قرار داده‌اند.

این روند، که در گذشته نیز در اقتصاد ایران مشاهده شده، به تورم و هزینه مبادله دامن می‌زند و خوش‌بینی به آمارهای اخیر نرخ بیکاری را زیر سوال می‌برد.