گرامیداشت «سایه»: یادبود هوشنگ ابتهاج در شب‌های بخارا

هشتصدوهفتادودومین شب از «شب‌های بخارا» به یادبود سومین سالروز درگذشت امیر هوشنگ ابتهاج، شاعر برجسته معاصر، در فرهنگسرای نیاوران برگزار شد. این مراسم که با حضور جمعی از ادیبان، هنرمندان و پژوهشگران همراه بود، به بررسی ابعاد مختلف زندگی و آثار «سایه» اختصاص داشت.

آغاز مراسم با مستند «درباره سایه» و سخنرانی زیبا اشراقی

برنامه با نمایش فیلم مستند درباره سایه به کارگردانی سیف‌اله صمدیان آغاز شد. در ادامه، زیبا اشراقی، نویسنده و پژوهشگر ادبیات و همسر قیصر امین‌پور، به سخنرانی پرداخت. اشراقی با اشاره به جای خالی سایه در دل دوستدارانش، به سختی‌های دوران زندان برای ابتهاج و خانواده‌اش اشاره کرد و گفت که سایه برای خرید آپارتمانی کوچک، خانه ارغوان و تمام وسایل زندگی‌اش را به حراج گذاشت.

سایه قلب بزرگ‌تری هم داشت که ایران بود، او برای ایران ۳۰ سال دیگر دوام آورد. بیش از ۳۰ بار رفت و آمد، تک و تنها، گاهی هم با آلما، اما هیچگاه مهاجرت نکرد و ایران تنها را در تنهایی خود بدون همسر و با دوری و دلتنگی آلما و فرزندان، رها نکرد.

وی همچنین بر لزوم بازخوانی آثار سایه و شناخت عمیق‌تر او از روایت‌های صمیمی دخترش، یلدا، تاکید کرد. در پایان سخنرانی اشراقی، یکی از غزلیات هوشنگ ابتهاج خوانده شد و سپس آوازهایی با غزلیات او برای حاضران پخش گردید.

روایت‌های یلدا ابتهاج از زندگی شخصی «سایه»

یلدا ابتهاج، فرزند امیر هوشنگ ابتهاج، با نمایش فیلم‌هایی از پدرش، به بیان ویژگی‌های شخصی و کمتر شناخته‌شده او پرداخت. او به رابطه «رمزآلود» سایه با محمدحسین شهریار اشاره کرد و گفت که این دو شاعر و مادربزرگش، دو انسان بسیار مهم در زندگی پدرش بودند که او نمی‌توانست عواطفش را نسبت به آنها کنترل کند.

یلدا ابتهاج با حضور محمدرضا شفیعی کدکنی، ادیب و استاد زبان و ادبیات فارسی، فیلمی از همراهی این پژوهشگر با سایه را پخش کرد و اظهار داشت:

• ما به اندازه کافی درباره جایگاه ویژه سایه در ادبیات ایران شنیده‌ایم.
• اما کمتر خود سایه را با ویژگی‌های شخصی‌اش می‌شناسیم.
• آیندگان از تاثیر او در غزل معاصر خواهند گفت، اما من می‌خواهم بخش‌های معمولی زندگی ایشان نیز دیده شود.

در ادامه، فیلمی از جمع دوستان نزدیک سایه در تولد ۸۰ سالگی او به نمایش درآمد.

تقدیر از «حافظ به سعی سایه»

پس از صحبت‌های یلدا ابتهاج، علی دهباشی، سردبیر مجله بخارا، یک جلد کتاب «حافظ به سعی سایه» را به مهدی ابراهیمی، از دوستان نزدیک هوشنگ ابتهاج، تقدیم کرد.

نگاهی به زندگی و آثار هوشنگ ابتهاج

امیر هوشنگ ابتهاج، متولد ۶ اسفند ۱۳۰۶ در رشت، از برجسته‌ترین شاعران معاصر ایران است. پدرش، آقاخان ابتهاج، از پزشکان سرشناس رشت بود. خانه شخصی سایه در سال ۱۳۸۷ با نام «خانه ارغوان» به ثبت سازمان میراث فرهنگی رسید که دلیل این نام‌گذاری، وجود درخت ارغوان معروفی در حیاط آن است که سایه شعر معروف «ارغوان» خود را برای آن سروده است.

ابتهاج در ابتدا راه نیما یوشیج را دنبال کرد، اما پس از مدتی به سرودن غزل روی آورد و در این قالب به مهارت اعجاب‌انگیزی دست یافت. برخی منتقدین، غزلیات او را از بهترین‌های دوران معاصر می‌دانند.

مهم‌ترین آثار و فعالیت‌ها:

• نخستین نغمه‌ها (۱۳۲۵): اولین دفتر شعر با سبکی کلاسیک.
• سراب: اولین مجموعه شعر با مضامین جدید و بیان احساسات شخصی.
• سیاه‌مشق: شامل شعرهای سال‌های ۱۳۲۵ تا ۱۳۲۹ و نمایش مهارت او در غزل‌سرایی.
• سرپرستی برنامه گل‌ها (۱۳۵۰ تا ۱۳۵۶): در رادیو ایران و پایه‌گذاری برنامه «گلچین هفته».
• حافظ به سعی سایه (۱۳۷۲): تصحیح غزل‌های حافظ، حاصل سال‌ها پژوهش و عشق او به لسان‌الغیب.
• دیگر آثار: «بانگ نی»، «تاسیان»، «آینه در آینه»، «پیر پرنیان‌اندیش»، «یادگار خون سرو» و «راهی و آهی».

جوایز و افتخارات:

• ۱۳۹۵: بیست و سومین جایزه ادبی و تاریخی محمود افشار یزدی.
• ۱۳۹۷: نشان عالی هنر برای صلح در ششمین جشنواره بین‌المللی هنر برای صلح.

هوشنگ ابتهاج بامداد ۱۹ مرداد ۱۴۰۱ در سن ۹۴ سالگی در شهر کلن آلمان، به دلیل نارسایی کلیوی درگذشت. یلدا ابتهاج خبر درگذشت پدرش را با جمله «سایه ما با هفت هزار سالگان سر به سر شد» اعلام کرد.