یورش پلیس هند به کتاب‌فروشی‌ها در کشمیر؛ ممنوعیت ۲۵ عنوان کتاب به اتهام «جدایی‌طلبی»

ممنوعیت کتاب‌ها و اتهامات دولت

این ۲۵ عنوان کتاب توسط اداره استانی تحت مدیریت مانوج سینها، فرماندار منصوب‌شده توسط دولت ملی‌گرای هند به رهبری نارندرا مودی، ممنوع اعلام شده‌اند. دستورالعمل صادرشده از سوی وزارت امور داخلی کشمیر، این آثار را به «تحریک جدایی‌طلبی و به‌خطر انداختن حاکمیت و تمامیت ارضی هند» متهم کرده است.

در این دستورالعمل آمده است که چنین آثار پژوهشی «نقشی حیاتی در گمراه‌کردن جوانان، تطهیر تروریسم و تحریک به خشونت علیه دولت هند ایفا می‌کنند». این اقدام پس از «تحقیقات و پیدا شدن اطلاعات معتبر» درباره «پخش نظام‌مند روایت‌های غلط و ادبیات جدایی‌طلبانه» صورت گرفته است.

آثار ممنوعه شامل تفسیرهای سیاسی، مستندسازی موارد نقض حقوق بشر و روایت‌های تاریخی درباره منطقه مناقشه‌خیز کشمیر است. مطابق این دستور، ۲۵ عنوان کتاب «مشمول ضبط» مطابق قانون کیفری هند شده‌اند که عملاً گردش و مالکیت آن‌ها را در کشمیر ممنوع می‌سازد.

واکنش‌ها به ممنوعیت و سابقه سرکوب

این ممنوعیت اقتدارگرایانه دولت هند با واکنش‌های گسترده‌ای مواجه شده است:

• محبوبه مفتی، وزیر ارشد پیشین: «ممنوع‌کردن کتاب‌ها تاریخ را پاک نخواهد کرد و تنها تفرقه را شعله‌ورتر می‌سازد. در کشمیر، بی‌صدایی نسبت به صداهای دموکراتیک و آزادی‌های بنیادین، جدایی و بی‌اعتمادی را عمیق‌تر می‌کند، سانسور ایده‌ها را خاموش نمی‌کند؛ بلکه پژواک آن‌ها را تقویت می‌کند.»
• میرواعظ عمر فاروق، روحانی بلندپایه: این ممنوعیت «تنها ناامنی‌ها و درک محدود عاملان چنین اقدامات اقتدارگرا را نمایان می‌سازد و تضادی را نشان می‌دهد که هم‌زمان با میزبانی پرغرور جشنواره کتاب برای عرضه تعهد ادبی خود رخ می‌دهد.»
• آرونداتی روی، نویسنده برنده جایزه بوکر: کتاب «آزادی» او که به هزاران نفر کشته یا ناپدیدشده در کشمیر اشاره دارد، در فهرست ممنوعه قرار گرفته است. روی پیشتر نیز به دلیل ابراز تردید درباره اینکه کشمیر جزء لاینفک هند است، با شکایت مواجه شده بود.
• سومانترابوس، مورخ هندی: کتاب «کشمیر در دوراهی» او نیز ممنوع شده است. وی هرگونه اتهام علیه آثارش را رد کرده و تأکید کرده که هدف اصلی او شناسایی مسیرهایی به‌سوی صلح بوده است.
• آنگانا چاترجی، نویسنده «کشمیر: پرونده برای آزادی»: رژیم‌های اقتدارگرا کتاب‌ها را برای تثبیت و بسیج قدرت خود ممنوع می‌کنند «زیرا آن‌ها از طریق سرکوب، ترس و خشونت حکومت می‌کنند».
• دیوید دِواداس، نویسنده «در جستجوی آینده: داستان کشمیر»: ممنوع‌کردن کتاب‌ها «بر ضدِ ریشه‌های ایده‌های دموکراتیک ما و روح تمدنی‌مان است».
• عفو بین‌الملل هند: در پستی در ایکس (توییتر) اعلام کرد که این موج سرکوب «فقط درباره کشمیر نیست» و «درباره آزادی بیان است». این گروه حقوقی هشدار داد: «اگر کتاب‌ها بدون هیچ‌گونه روند قانونی خاموش شوند، مردم نیز می‌توانند خاموش شوند.»

این یورش‌ها حتی دست‌فروش‌های خیابانی عرضه‌کننده نشریات چاپی در شهر اصلی سرینگر و شهرهای اطراف را نیز در بر گرفته است. رسانه‌های محلی گزارش داده‌اند که چندین جلد از کتاب‌های ممنوعه ضبط شده است.

کشمیر: منطقه‌ای با سابقه طولانی مناقشه

کشمیر یکی از نظامی‌شده‌ترین نقاط جهان است که بخشی از آن تحت کنترل هند و بخشی دیگر تحت کنترل پاکستان قرار دارد. در بخش تحت کنترل هند، جهاد مسلحانه‌ای برای استقلال منجر به کشته‌شدن نزدیک به صد هزار نفر و مفقودشدن اجباری هزاران نفر شده است.

در اوت ۲۰۱۹، دولت هند تضمین قانونی خودمختاری کشمیر را لغو کرد و آن را تحت حکومت مستقیم دهلی نو قرار داد. در پی این اقدام، چندین گروه سیاسی ممنوع و هزاران فعال سیاسی، حقوقدان و دانشجو بازداشت شدند که بسیاری از آن‌ها هنوز در زندان به‌سر می‌برند.

این ممنوعیت‌های اخیر در راستای سابقه طولانی سرکوب در کشمیر است. در فوریه امسال، پلیس به کتاب‌فروشی‌ها یورش برد و صدها نسخه مرتبط با یک سازمان بزرگ اسلامی را توقیف کرد. همچنین در سال ۲۰۱۱، پلیس علیه مسئولان آموزشی کشمیر به دلیل یک کتاب درسی که واژه «ظالم» را با طرحی شبیه به تصویر یک پلیس نشان داده بود، اتهام‌نامه‌ای تنظیم کرد. یک سال پیش از آن نیز، یک مدرس دانشگاه به اتهام طرح سوالاتی در امتحان انگلیسی که به عملیات سرکوب اعتراضات حکومت هند حمله می‌کرد، بازداشت شده بود.