خبر کامل
بررسی چالش‌های زیرساخت علمی کشور در کمیسیون نقشه جامع علمی
بررسی نهایی نقشه جامع علمی کشور: چالش‌ها و راهکارهای زیرساختی
کمیسیون نهایی بررسی نقشه جامع علمی کشور با حضور محمدرضا مخبر دزفولی، رئیس فرهنگستان علوم، برگزار شد. هدف اصلی این نشست، نهایی‌سازی سند نقشه جامع علمی در حوزه حیاتی زیرساخت فیزیکی بود. مخبر دزفولی در این جلسه بر لزوم تعهد به اجراپذیری این سند تأکید کرد و خواستار نهایی‌سازی آن با رویکردی عملیاتی، مختصر و مؤثر شد.
«چالش‌های اجرایی شناسایی‌شده در بخش زیرساخت فیزیکی دقیق و به‌جاست و باید راهبردها و پیشنهادهای سیاستی متناسب با این چالش‌ها تدوین شود.»
چالش‌های زیرساختی و پیشنهادهای سیاستی
یکی از اصلی‌ترین چالش‌های مطرح‌شده در این نشست، کمبود آزمایشگاه‌های در تراز جهانی است که بتوانند مرجعیت علمی و همکاری‌های بین‌المللی را پشتیبانی کنند. ناصر باقری مقدم، مدیر اجرایی روزآمدسازی نقشه جامع علمی، به مشکلات اساسی زیر اشاره کرد:
- نبود اولویت‌گذاری مناسب در سرمایه‌گذاری‌ها
- کاهش کیفیت آموزش در آزمایشگاه‌های دانشگاهی به دلیل کمبود سرمایه‌گذاری دولتی
باقری مقدم همچنین توضیح داد که بخش زیرساخت فیزیکی پس از جمع‌بندی، برای اعضای شورای راهبردی روزآمدسازی فرهنگستان علوم ارسال خواهد شد. نظرات نهایی پس از بررسی و اعمال در دبیرخانه، توسط ریاست فرهنگستان علوم برای شورای عالی انقلاب فرهنگی ارسال می‌شود. وی افزود که تمامی ۱۵ بخش نقشه جامع علمی تا پایان شهریورماه سال جاری برای شورای عالی انقلاب فرهنگی ارسال خواهد شد و فرایند تصویب نهایی سند روزآمد شده به زودی در ستاد علم و فناوری شورا آغاز می‌شود.
دسته‌بندی سرمایه‌گذاری‌های زیرساختی و ضعف ایران
رضا اسدی‌فرد، مدیر پژوهشکده مطالعات فناوری، سرمایه‌گذاری‌های زیرساختی را به سه دسته تقسیم کرد:
- پروژه‌های بین‌المللی: مانند سزامی که با مشارکت چند کشور یا نهاد بین‌المللی انجام می‌شود و نمونه مشابهی در ایران ندارد.
- پروژه‌های ملی: مانند رصدخانه ملی کاشان که با حمایت معاونت علمی دولت دوازدهم به نتیجه رسیده است. با این حال، پروژه‌هایی مانند چشم نوری قزوین به سرانجام نرسیده‌اند.
- زیرساخت‌های استانی: پروژه‌هایی که با مشارکت چند استان ایجاد می‌شوند، اما این نوع سرمایه‌گذاری بسیار محدود است.
اسدی‌فرد با استناد به شاخص‌های بین‌المللی گزارش ۲۰۲۴، اعلام کرد که ایران با وجود کسب رتبه چهارم در کل شاخص، در بخش زیرساخت رتبه ۹۵ را دارد که نشان‌دهنده ضعف جدی در این حوزه است. وی تأکید کرد که کل سرمایه‌گذاری زیرساختی کشور حدود ۱۲۰ میلیون دلار است که برای کشوری با ۱.۶ میلیون کیلومتر مربع مساحت و صدها دانشگاه، بسیار ناکافی است.
عدم توازن و نبود سازوکار اشتراک‌گذاری منابع
یکی دیگر از مسائل مطرح‌شده، تمرکز ۵۵ تا ۶۰ درصد سرمایه‌گذاری‌های زیرساختی در تهران، ۳۰ درصد در استان‌های آذربایجان شرقی، اصفهان، فارس و خراسان رضوی و تنها ۱۰ تا ۱۵ درصد در سایر مناطق کشور است. این عدم توازن، چالشی جدی در توسعه متوازن زیرساخت‌های علمی کشور ایجاد کرده است.
اسدی‌فرد همچنین به نبود سازوکار قانونی و نهادی برای به‌اشتراک‌گذاری منابع ملی اشاره کرد. او توضیح داد که دانشگاه‌هایی مانند دانشگاه تهران با دریافت بودجه، تجهیزات پیشرفته‌ای مانند میکروسکوپ خریداری می‌کنند، اما این تجهیزات اغلب به‌صورت انحصاری استفاده می‌شوند و برنامه‌ای برای اشتراک‌گذاری خدمات آن‌ها وجود ندارد. وی به خرید تجهیزات بدون نیازسنجی دقیق نیز اشاره کرد و گفت که وزارت علوم در مقطعی ۱۰ آزمایشگاه جامع با تجهیزات یکسان ایجاد کرد که نیازسنجی درستی برای آن‌ها انجام نشده بود.
تجهیزات آزمایشگاهی اغلب بلااستفاده یا کم‌استفاده باقی می‌مانند و سازوکاری برای فروش یا استفاده بهینه از آن‌ها وجود ندارد. برای مثال، یک دستگاه میکروسکوپ الکترونی در یک مرکز پس از شش ماه استفاده نشد. اسدی‌فرد به محدودیت‌های مالی دولت و مشکلات جلب مشارکت بخش خصوصی نیز اشاره کرد و افزود که تعرفه‌های خدمات آزمایشگاهی متناسب با تورم به‌روزرسانی نمی‌شوند و این موضوع بسیاری از آزمایشگاه‌ها را به سمت تعطیلی سوق داده است.
نتیجه‌گیری
در پایان این نشست، توافق شد که نسخه نهایی گزارش حوزه زیرساخت بازنویسی و ارائه شود تا راهکارهای عملیاتی برای رفع چالش‌ها و تقویت زیرساخت‌های علمی کشور فراهم آید.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
