محدودیت صادرات تسلیحات آلمان به اسرائیل: پیامدها و چالش‌ها

تصمیم اخیر دولت آلمان مبنی بر محدود کردن صادرات تسلیحات به اسرائیل، می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای توان دفاعی اسرائیل و زنجیره تأمین جهانی تسلیحات داشته باشد. این اقدام، که در پی اظهارات صدراعظم آلمان درباره عدم تأیید صادرات تجهیزات نظامی قابل استفاده در جنگ غزه صورت گرفته، بر سامانه‌های حیاتی ارتش اسرائیل تأثیر می‌گذارد و ممکن است اسرائیل را ناچار به یافتن راه‌حل‌های جایگزین کند.

جایگاه آلمان در تأمین تسلیحات اسرائیل

آلمان طی دهه‌های گذشته، پس از ایالات متحده، دومین صادرکننده بزرگ تجهیزات دفاعی به اسرائیل بوده است. بخش عمده این همکاری شامل قراردادهای بزرگ با شرکت «تیسن‌کروپ» برای ساخت زیردریایی‌ها و ناوهای موشک‌انداز بوده که برای حفاظت از تأسیسات گازی ساحلی اسرائیل حیاتی هستند.

• ارزش صادرات: از آغاز جنگ غزه تا ۱۳ مه ۲۰۲۵، برلین با صادرات تسلیحاتی به اسرائیل به ارزش مجموع ۴۸۱ میلیون یورو (۵۶۰٫۵ میلیون دلار) موافقت کرده است.
• انواع تسلیحات: دولت آلمان جزئیات دقیق را اعلام نکرده، اما دسته‌بندی‌های کلی شامل سلاح‌های سبک، بمب، موشک، مهمات و طیف گسترده‌ای از سامانه‌ها را ذکر کرده است.

فضای مانور برلین و وابستگی‌های اسرائیل

اظهارات صدراعظم آلمان مبنی بر عدم تأیید صادرات تجهیزات نظامی قابل استفاده در جنگ غزه، همچنان فضای مانور محدودی را برای برلین باقی می‌گذارد. به نظر می‌رسد این تصمیم صادرات مرتبط با زیردریایی‌ها و کشتی‌ها را شامل نمی‌شود، هرچند گزارش‌هایی از مشارکت این شناورها در عملیات غزه وجود دارد.

با این حال، وابستگی اسرائیل به آلمان در حوزه‌هایی که ارتباط مستقیمی با جنگ غزه ندارند، همچنان پابرجاست. نمونه بارز آن، موتورهای ساخته‌شده توسط شرکت آلمانی MTU (زیرمجموعه رولزرویس بریتانیا) است که برای تانک «مرکاوا»، نفربر زرهی «نمر» و خودروی رزمی «ایتان» حیاتی هستند. اگرچه MTU در بریتانیا و آمریکا نیز کارخانه دارد، اما آلمان همچنان حلقه کلیدی در زنجیره تأمین این موتورها باقی می‌ماند.

راه‌های احتمالی دور زدن محدودیت‌ها

ماهیت جهانی زنجیره تأمین می‌تواند به‌طور بالقوه راهی برای دور زدن محدودیت‌های آلمان فراهم کند. به عنوان مثال، اسرائیل موتورهای «نمر» و «ایتان» را از شرکت آمریکایی Rolls-Royce Solutions America Inc. خریداری می‌کند که یک شرکت ثبت‌شده در ایالات متحده و زیرمجموعه رولزرویس است. این بدان معناست که معامله عملاً از مسیر آمریکا انجام می‌شود.

این تصمیم بر قراردادهای صادراتی موجود اسرائیل به آلمان اثر نخواهد گذاشت. به عنوان نمونه، شرکت «البیت» ماه گذشته قراردادی برای تأمین سامانه‌های دفاعی موشکی با هدایت فروسرخ جهت نصب بر هواپیمای ترابری A400M نیروی هوایی آلمان منعقد کرده است. با این حال، در صورت ادامه سیاست کنونی اسرائیل در غزه، آلمان ممکن است در خریدهای آتی به سراغ تأمین‌کنندگان جایگزین برود. این تصمیم همچنین می‌تواند اثر دومینویی بر دیگر کشورهای اروپایی داشته باشد.

تهدید برای صادرات شرکت‌های اسرائیلی به خود اسرائیل

همکاری‌های بین‌المللی میان شرکت‌های دفاعی اسرائیلی و آلمان در ماه‌های نخست جنگ غزه اهمیت ویژه‌ای داشت. آلمان شریک کلیدی اسرائیل در توسعه، تولید و بازاریابی تسلیحات پیشرفته است و بخشی از این تولیدات مستقیماً به اسرائیل فرستاده می‌شود. شرکت‌های «صنایع هوافضای اسرائیل»، «رافائل» و «البیت» همگی دارای زیرمجموعه‌هایی در آلمان هستند و با شرکت‌های محلی همکاری می‌کنند.

این بدان معناست که اگر اسرائیل دوباره در شرایط اضطراری نیاز فوری به محموله‌ای از آلمان پیدا کند، ممکن است دست خالی بماند.

نمونه‌های کلیدی همکاری:

• پرتابگرهای ضدتانک ماتادور: یکی از مهم‌ترین محموله‌های تسلیحاتی آلمان به اسرائیل از آغاز جنگ غزه، تحویل ۳۰۰۰ پرتابگر ضدتانک در سال ۲۰۲۳ بود. این پرتابگرها از نوع «ماتادور» هستند که توسط شرکت آلمانی Dynamit Nobel Defence (DND) تولید می‌شوند. این شرکت ۲۰ سال پیش توسط شرکت دولتی اسرائیلی «رافائل» خریداری شد.
• موشک‌های اسپایک: «رافائل» سازنده خانواده موشک‌های هدایت‌شونده «اسپایک» است. برای بازاریابی این موشک‌ها در اروپا، شرکت «یورواسپایک» به عنوان یک سرمایه‌گذاری مشترک میان رافائل و دو شرکت بزرگ آلمانی – راین‌متال (۴۰ درصد) و دیل دیفنس (۴۰ درصد) – تأسیس شد. تولید موشک‌های اسپایک به صورت مشترک در خطوط تولید داخل اسرائیل و کارخانه‌های شرکای آلمانی انجام می‌شود.