چالش‌ها و راهکارهای توسعه صادرات ایران: نگاهی به وضعیت قزوین

مراسم تجلیل از صادرکنندگان نمونه استان قزوین، با حضور مقامات ارشد اقتصادی و تجاری کشور، فرصتی برای بررسی دقیق چالش‌ها و راهکارهای توسعه صادرات ایران فراهم آورد. در این رویداد، امیر روشن‌بخش قنبری، معاون ارتقای کسب و کارهای بین‌المللی سازمان توسعه تجارت ایران، به تفصیل به موانع موجود و رویکردهای جدید برای تقویت جایگاه صادراتی کشور پرداخت.

تحلیل وضعیت کنونی صادرات

معاون سازمان توسعه تجارت ایران با اشاره به آمار سال گذشته، وضعیت صادرات کشور را نیازمند بازنگری جدی دانست. وی اظهار داشت:

• صادرات 58 میلیارد دلاری: در سال گذشته، مجموع صادرات کشور حدود 58 میلیارد دلار بوده است.
• غلبه خام‌فروشی: از این میزان، 37 میلیارد دلار (حدود 64 درصد) به حوزه پتروشیمی، معدنی و فلزات اختصاص داشته که نشان‌دهنده غلبه خام‌فروشی است.
• ارزش پایین هر تن کالا: متوسط ارزش هر تن کالای صادرشده بین 350 تا 380 دلار بوده، در حالی که این رقم باید بین 1200 تا 1800 دلار باشد. این تفاوت فاحش، لزوم تمرکز بر کالاهای با ارزش افزوده بالا را برجسته می‌کند.
• صادرات غیرهدفمند: از 20 میلیارد دلار صادرات باقیمانده، 8 میلیارد دلار آن به دلیل موقعیت جغرافیایی و بدون نیاز به بازاریابی (عمدتاً به عراق و افغانستان) انجام شده و تنها 12 میلیارد دلار صادرات هدفمند و برنامه‌ریزی‌شده بوده است.

حکمرانی نامتوازن و مشکلات رقابتی

روشن‌بخش قنبری به وجود نوعی حکمرانی نامتوازن در حوزه تجارت اشاره کرد که تجار و بازرگانان ایرانی را در شرایط نابرابر با رقبای خارجی قرار داده است. وی مشکلات اصلی را در موارد زیر خلاصه کرد:

• لجستیک و ارز: همچنان مشکلات جدی در حوزه لجستیک و تامین ارز وجود دارد.
• هزینه‌های بالا: هزینه‌های صادراتی ایران گران‌تر از سایر کشورها محاسبه می‌شود که دایره رقابت را تنگ کرده است.

رویکردهای جدید برای توسعه صادرات

سازمان توسعه تجارت ایران با هدف توسعه صادرات محور، رویکردهای جدیدی را در پیش گرفته است:

استفاده از کنسرسیوم‌های صادراتی

«سازمان توسعه تجارت با هدف توسعه صادرات محور رویکرد جدیدی را اتخاذ کرده تا بتواند از کنسرسیوم‌های صادراتی و شرکت‌های تخصصی در عرصه صادرات استفاده کند تا تولیدکنندگان با فراغ بیشتری فقط در مسیر تولید گام بردارند.»

این رویکرد در برنامه هفتم توسعه نیز مورد توجه قرار گرفته و مشوق‌هایی برای آن در نظر گرفته شده است. استان قزوین نیز می‌تواند شرکت‌های صادراتی توانمند را برای این منظور به سازمان توسعه تجارت معرفی کند.

بهره‌گیری از تجارب موفق جهانی

معاون سازمان توسعه تجارت بر لزوم استفاده از تجارب موفق سایر کشورها در حوزه صادرات تاکید کرد. وی بیان داشت که بسیاری از کشورهای پیشرو، تجارب ارزشمندی دارند که می‌توان با الگوبرداری از آن‌ها، فرآیند صادرات را تسهیل و روان‌تر کرد.

چالش‌های سیاست‌های ارزی و راهکارها

یکی از مهم‌ترین موانع صادرات، سیاست‌های ارزی کشور است. روشن‌بخش قنبری به صراحت به این موضوع پرداخت:

• کنترل ارز: سیاست‌های کلی کشور مبتنی بر کنترل ارز است که گاهی منجر به وضع قوانینی اشتباه و بی‌سابقه در سطح جهانی شده است.
• محدودیت‌های سیاسی: محدودیت‌های سیاسی نیز بازارهای بین‌المللی ایران را دچار آسیب‌های جدی کرده است.
• تفاوت رویکردها: نگاه بانک مرکزی در محدودیت ارزی، مانع رونق صادرات شده، در حالی که سازمان توسعه تجارت مدافع صادرات بخش خصوصی با نگاه جهانی است. این تفاوت رویکردها مشکل‌ساز شده است.
• قوانین متغیر: قوانین متغیر در حوزه ارز، تجار و بازرگانان را آشفته کرده و مانع از برنامه‌ریزی بلندمدت می‌شود.
• بازگشت ارز: بخش زیادی از ارزهای صادراتی به کشور بازنگشته و اصرار بانک مرکزی به ادامه مسیر کنونی، موانع را افزایش می‌دهد.

وی تاکید کرد که ارز باید تسهیل‌گر تجارت باشد، نه مانع آن، و می‌تواند با ورود به پایه پولی کشور، آن را تقویت کند.

فراتر از تحریم‌ها: مشکلات ساختاری

روشن‌بخش قنبری با نگاهی واقع‌بینانه اظهار داشت که حتی در صورت برطرف شدن تحریم‌ها، تنها 20 درصد از مشکلات حوزه صادرات حل خواهد شد و 80 درصد باقیمانده مربوط به رویکردها، قوانین و سیاست‌های اشتباه داخلی است. وی افزود که در هیچ بازاری مطالعات دقیق و اصولی انجام نشده و بیشتر صادرات کنونی متکی به تجربه فعالان اقتصادی و ارتباطات شخصی آن‌ها با کشورهای هدف است.

در پایان این مراسم، از 14 خبرنگار، 22 صادرکننده و 3 فعال اقتصادی نمونه استان قزوین تجلیل به عمل آمد.