«هوش مصنوعی رئیس‌جمهور»؛ طرحی در میان ابهامات و چالش‌های زیرساختی

دستیار هوشمند: ابهامات و اهداف

هدف از راه‌اندازی این سامانه، کمک به تصمیم‌گیری سریع‌تر و آسان‌تر برای رئیس‌جمهور و وزرا در موضوعاتی نظیر تغییر قیمت‌ها، تعرفه‌ها و سیاست‌های اقتصادی عنوان شده است. پیش از این نیز، معاونت فناوری رئیس‌جمهور از نسخه آزمایشی «سکوی ملی هوش مصنوعی» رونمایی کرده بود که قرار است زیرساخت اولیه برای تحلیل داده‌ها و توسعه کاربردهای مختلف هوش مصنوعی باشد.

با این حال، کارشناسان و فعالان بخش خصوصی نسبت به وضعیت فعلی هوش مصنوعی در ایران انتقاداتی جدی دارند. آنها معتقدند که کشور در زمینه زیرساخت‌های فنی و تکنولوژیک این فناوری ضعف‌های قابل‌توجهی دارد و ابهام در قانون‌گذاری و نبود نهاد متولی واحد، روند رشد هوش مصنوعی را معیوب کرده است. به باور این کارشناسان، ایران در حال تبدیل شدن به یک کشور مصرف‌کننده در حوزه هوش مصنوعی است.

علی عبداللهی، کارشناس اقتصاد دیجیتال، در خصوص دامنه فعالیت دستیار هوش مصنوعی توضیح می‌دهد: «فعالیت دستیار هوش مصنوعی می‌تواند در چند سطح باشد. در سطح اول صرفاً مصوبات را توضیح و شرح می‌دهد. در سطح بعدی احتمال تعارض مصوبه جدید با مصوبات قبلی را بررسی می‌کند و در پیشرفته‌ترین حالت سناریوسازی می‌کند و تبعات اجرا یا عدم اجرای مصوبات را تحلیل می‌کند.»

به اعتقاد عبداللهی، دامنه کاربرد این دستیار باید شفاف باشد و اجرای آن نیازمند پیاده‌سازی کامل و اصولی است.

کاربردهای جهانی هوش مصنوعی در سیاست‌گذاری

بررسی تجربیات سایر کشورها نشان می‌دهد که هوش مصنوعی می‌تواند ابزاری قدرتمند برای سیاستمداران باشد تا بر اساس داده‌های دقیق‌تر و تحلیل‌های پیشرفته‌تر تصمیم‌گیری کنند. نمونه‌های موفق جهانی عبارتند از:

• ایالات متحده آمریکا: وزارت کارآیی دولت با استفاده از هوش مصنوعی بیش از هزار مقررات فدرال را شناسایی و حذف کرده و از آن برای ساده‌سازی فرایندهای دولتی بهره برده است. دفتر بودجه کنگره آمریکا (CBO) نیز تأثیرات بالقوه هوش مصنوعی بر اقتصاد و بودجه فدرال را بررسی کرده است.
• آلمان: از الگوریتم‌های یادگیری ماشین در قیمت‌گذاری سوخت استفاده شده که منجر به افزایش حاشیه سود تا ۳۸ درصد شده است.
• اسپانیا، استرالیا، سنگاپور و موریس: این کشورها از هوش مصنوعی در مدیریت بحران کووید-۱۹، خدمات دولتی، خدمات شهروندی و آینده دیجیتال استفاده کرده‌اند.
• چین: در تلاش است تا با استفاده از هوش مصنوعی در سیاست‌های اقتصادی، وابستگی به تولیدات سنتی را کاهش داده و به سمت صنایع با فناوری بالا مانند خودروهای برقی، باتری‌ها، هوش مصنوعی و رباتیک حرکت کند.

با این حال، چالش‌هایی نظیر حفظ حریم خصوصی و عدالت اجتماعی در استفاده از این فناوری وجود دارد که نیازمند راه‌حل‌های متناسب با قوانین هر کشور است.

چالش‌ها و الزامات توسعه هوش مصنوعی در ایران

ایران به دلیل تحریم‌ها، با محدودیت‌های جدی در دسترسی به پردازنده‌ها و سخت‌افزارهای پیشرفته مواجه است. همچنین، قطع برق، سرعت پایین اینترنت و نبود مراکز داده ابری پیشرفته، موانع جدی بر سر راه فعالیت هوش مصنوعی در کشور ایجاد کرده است.

کارشناسان معتقدند که اگر هدف استفاده از هوش مصنوعی در کشور برای تصمیمات کلان اقتصادی باشد، نیازمند:

• بودجه و زیرساخت‌های بسیار قوی و پیشرفته
• افزایش هماهنگی بین نهادهای حکومتی
• بهبود قانون‌گذاری شفاف در زمینه داده و اخلاق

است. بدون رفع این چالش‌ها، موفقیت طرح‌هایی نظیر دستیار هوش مصنوعی رئیس‌جمهور با ابهامات جدی روبرو خواهد بود.