خبر کامل
بحران آب در تهران: سد کرج در آستانه خشکی و نقش ساختمان‌سازی در تشدید ناترازی آبی
بحران کم‌آبی در تهران و کلان‌شهرها به مرحله‌ای هشداردهنده رسیده است؛ وضعیتی که نه تنها ناشی از کاهش بارندگی و تغییرات اقلیمی است، بلکه سیاست‌های ناکافی در مدیریت منابع و مصرف آب، به‌ویژه در بخش ساختمان‌سازی، آن را تشدید کرده است. این گزارش به بررسی عمیق این بحران و راهکارهای تعدیل آن با تمرکز بر نقش صنعت ساختمان می‌پردازد.
وضعیت بحرانی سد کرج: آینه‌ای از کم‌آبی پایتخت
کاهش شدید منابع آب و خالی شدن بیش از 60 درصدی ظرفیت سدها، از جمله سد کرج، به یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های کنونی کشور تبدیل شده است. این وضعیت، آینده شهرها، سکونتگاه‌ها و امنیت غذایی را به خطر انداخته است. بازدید میدانی از سد کرج نشان می‌دهد که سطح ذخیره آب در این سد به پایین‌ترین حد تاریخی خود رسیده است که زنگ خطری جدی برای ساکنان استان‌های تهران و البرز محسوب می‌شود.
آمارها حاکی از کاهش 40 درصدی ذخایر سدها از سال 1400 تا 1404 است که نشان‌دهنده وضعیت «تنش آبی» است. ورودی آب به سد کرج از مهر 1403 تاکنون حدود 200 میلیون متر مکعب بوده، در حالی که سال گذشته این میزان 323 میلیون متر مکعب بوده است؛ یعنی کاهش 123 میلیون متر مکعبی. حجم فعلی مخزن سد کرج 54 میلیون متر مکعب است، در حالی که سال گذشته در همین زمان 151 میلیون متر مکعب بوده است. در حال حاضر، سد کرج تنها 30 درصد از حجم مفید 179 میلیون متر مکعبی خود را پر دارد، در حالی که سال گذشته این میزان 85 درصد بود.
شاهدان عینی و ساکنان محلی نیز از کاهش بی‌سابقه آب در سد کرج ابراز نگرانی کرده‌اند. یک کارگر ساختمانی در منطقه سد کرج اظهار داشت که سطح آب نسبت به سال گذشته بیش از 30 متر کاهش یافته است. این وضعیت، سد کرج را که زمانی جاذبه‌ای طبیعی بود، به نمادی از بحران آب تبدیل کرده است.
نقش ساختمان‌سازی در تشدید بحران آب
اگرچه بحران آب نیازمند سیاست‌گذاری‌های کلان است، اما شهروندان، مدیران شهری و صنایع نیز باید در الگوی مصرف خود تغییر ایجاد کنند. در تهران، 6 تا 8 درصد آب برای فضای سبز شهری مصرف می‌شود و صنعت ساختمان‌سازی نیز یکی از صنایع بسیار آب‌بر است که با توجه به توسعه شهری، منابع آبی پایتخت را تحت فشار قرار می‌دهد.
عوامل اصلی بحران کم‌آبی در ایران شامل رشد جمعیت، پراکندگی نامناسب آن، کشاورزی آب‌بر و توسعه نامتوازن است. ساخت‌وسازها در تهران از چارچوب طرح جامع و تفصیلی فراتر رفته و باعث سرریز شدن جمعیت از ظرفیت آبی پایتخت شده‌اند. تهران در بدترین وضعیت منابع آبی طی 100 سال اخیر خود قرار دارد.
متاسفانه، موضوع بازچرخانی آب و استفاده از آب خاکستری در کشور جدی گرفته نشده است. حتی در ساختمان‌های بزرگ نیز بازچرخانی آب در دستور کار نیست، زیرا این اقدامات هزینه ساخت‌وساز را افزایش می‌دهد و سازندگان تمایلی به آن ندارند. با این حال، حوزه حکمرانی باید به این مسائل بپردازد.
میزان مصرف آب در ساختمان‌سازی متغیر است؛ برای هر متر مکعب بتن، حدود 200 تا 350 لیتر آب نیاز است. برای یک ساختمان 150 متر مربعی، به طور متوسط 25 متر مکعب بتن استفاده می‌شود که با افزایش طبقات، مصرف آب نیز بالا می‌رود. تمامی پروژه‌های ساخت‌وساز تنها با آب شرب شهری انجام می‌شود، در حالی که با استفاده از سیستم چرخاب آب می‌توان مصرف این صنعت را کاهش داد. کارشناسان پیشنهاد می‌کنند که «فاکتور آب» به فاکتورهای اصلی جوازدهی ساختمانی افزوده شود و سازندگان از آب خاکستری و سیستم‌های هوشمند استفاده کنند.
راهکارهای متخصصان برای مدیریت بحران آب
«دنیای اقتصاد» در گفت‌وگو با سه متخصص شهری، راهکارهای مدیریت بحران آب را بررسی کرده است:
تمرکززدایی جایگزین تمرکزگرایی
سهراب مشهودی، کارشناس حوزه شهرسازی، معتقد است که مشکل آب تنها به مصرف شهروندان محدود نمی‌شود. بیشترین مصرف آب (حدود 90 درصد) به بخش کشاورزی اختصاص دارد که از میانگین جهانی (70 درصد) بالاتر است. او بر لزوم استفاده از آب خاکستری برای نیمی از مصارف شهری، کشاورزی و صنعتی تاکید می‌کند. مشهودی همچنین تمرکز جمعیت در تهران را یکی از دلایل اصلی تشدید بحران آب می‌داند و پیشنهاد می‌کند که سیاست تمرکززدایی و جابه‌جایی جمعیت به شهرهای دیگر در دستور کار قرار گیرد. او همچنین بر جایگزینی تولید برق از منابع آبی با انرژی‌های خورشیدی یا هسته‌ای تاکید دارد.
تغییر الگوی مصرف در ساخت‌وساز
حامد خانجانی، کارشناس ارشد مدیریت ساخت، توقف ساخت‌وساز را غیرممکن می‌داند و بر تغییر الگوی مصرف آب در این صنعت تاکید می‌کند. او اشاره می‌کند که حدود 8 درصد از منابع آبی برای صنایع و 3 درصد برای مصارف خانگی استفاده می‌شود و آب مصرفی در صنعت ساختمان، آب شرب شهری است. خانجانی پیشنهاد می‌کند که استفاده از آب لوله‌کشی شهری در ساختمان‌سازی متوقف شود و به جای آن از آب غیرلوله‌کشی، مانند آب باران، استفاده شود. نصب تانکرهایی در زمان ساخت‌وساز می‌تواند در کاهش مصرف آب صنایع موثر باشد.
سیاست‌گذاری جدید شهری در سطح کلان
علی بیت‌اللهی، رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، توسعه شهری و توزیع جمعیتی نامناسب را از دلایل اصلی کاهش ذخایر آب می‌داند و تغییر نگاه سیاست‌گذاری در سطح کلان را تنها راهکار برون‌رفت از بحران فعلی معرفی می‌کند. او به عدم موازنه در مصرف آب و توسعه فرونشست در اکثر استان‌ها اشاره می‌کند. بیت‌اللهی تاکید دارد که 80 تا 90 درصد تصمیم‌گیری‌های کلان کشور بدون توجه به محیط زیست صورت گرفته است. وی همچنین به کاهش شدید بارش برف و جایگزینی آن با بارندگی‌های رگباری اشاره می‌کند که منجر به عدم ذخیره‌سازی آب در سدها شده است. او معتقد است که موضوع آب شهرها باید توسط وزارت راه و شهرسازی مدیریت شود و دولت باید اعتباری برای تفکیک آب شرب از فعالیت‌های شهری اختصاص دهد. همچنین، در قوانین بالادستی باید استفاده از آب باران در صنایع ساخت‌وساز اجباری شود.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
زمان انتشار:
۲۰:۳۰ - ۱۴۰۴/۰۵/۱۸