رقابت پنهان آمریکا و چین بر سر منابع معدنی حیاتی آسیای مرکزی

در حالی که ایالات متحده همچنان بر تمایل خود برای گسترش تجارت مواد معدنی حیاتی با کشورهای آسیای مرکزی تأکید می‌کند، چین با سرعت و قاطعیت در حال تحکیم تسلط خود بر منابع غنی این منطقه است. این رقابت خاموش، آینده دسترسی به مواد معدنی استراتژیک را در کانون توجه قرار داده است.

تأکید آمریکا بر اهمیت مواد معدنی آسیای مرکزی

جولی استافت، نامزد دولت ترامپ برای نمایندگی آمریکا در قزاقستان، در جلسه اخیر تأیید صلاحیت خود در سنا، بر علاقه واشنگتن به توسعه بخش مواد معدنی حیاتی آسیای مرکزی تأکید کرد. وی اظهار داشت که تقریباً نیمی از مواد معدنی حیاتی برای اقتصاد و امنیت ملی آمریکا در قزاقستان یافت می‌شوند و هدف اصلی او، در صورت تأیید، تضمین سرمایه‌گذاری آمریکا در این بخش خواهد بود. استافت همچنین مهار نفوذ چین در این حوزه را از اولویت‌های سیاست خارجی واشنگتن برشمرد.

این اظهارات با مواضع مکرر مقامات ارشد دولت آمریکا، از جمله مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، همسو است. کشورهای آسیای مرکزی نیز به طور نسبی از مشارکت آمریکا در توسعه بخش مواد معدنی حیاتی استقبال می‌کنند، اما برخی مقامات منطقه از عدم پیگیری کافی پس از ابراز تمایل اولیه آمریکا گلایه دارند.

پیشروی قاطعانه چین در منطقه

در مقابل، چین که از پیش جایگاه قدرتمندی در بخش معدنکاری آسیای مرکزی دارد، با جدیت در حال افزایش نفوذ خود است:

• قرارداد با ازبکستان: گروه ملی طلای چین، یک نهاد دولتی، در تاریخ ۶ اوت (۱۵ مرداد)، قراردادی با وزارت معدن و زمین‌شناسی ازبکستان امضا کرد. این توافق‌نامه شامل همکاری در زمینه‌هایی چون اکتشاف زمین‌شناسی در مناطق دارای پتانسیل ذخایر فلزات گرانبها و مواد معدنی حیاتی است. همچنین، مفادی در مورد سرمایه‌گذاری‌های مشترک معدنی، تولید محصولات با ارزش افزوده بالا، انتقال فناوری، آموزش پرسنل و تأمین مالی پروژه‌های نویدبخش در آن گنجانده شده است.
• صندوق سرمایه‌گذاری ۵۰۰ میلیون دلاری: انجمن کارآفرینان چینی در ازبکستان در اواخر ژوئیه، پیشنهاد تأسیس یک صندوق سرمایه‌گذاری ۵۰۰ میلیون دلاری را برای توسعه پتانسیل «مواد معدنی سبز» این کشور ارائه داد. این طرح شامل تحقیقات مشترک، تدوین استانداردهای زیست‌محیطی مشترک و آموزش پرسنل است.
• پارک صنعتی متالورژی: در اواخر ژوئیه، مقامات ازبکستان به پیشنهاد چین برای ایجاد یک پارک صنعتی متالورژی در نزدیکی تاشکند، پایتخت این کشور، ابراز علاقه نشان دادند.

علاوه بر این، شرکت‌های چینی در حال ایجاد موقعیت‌های پرنفوذ در سایر بخش‌های اقتصادی نوظهور در آسیای مرکزی، از جمله انرژی‌های تجدیدپذیر و هوش مصنوعی هستند.

چالش‌های پیش روی آمریکا

برخی تحلیلگران آمریکایی معتقدند که حتی با افزایش تلاش‌های آمریکا برای تعامل، رقابت سختی با چین در بخش مواد معدنی حیاتی آسیای مرکزی در پیش خواهد بود. تحلیلی که در آوریل توسط «شورای آتلانتیک» منتشر شد، بیان می‌کند:

«صرفاً به این دلیل که این منطقه دارای مواد معدنی حیاتی است، به معنای آن نیست که آمریکا می‌تواند به راحتی به آنها دسترسی داشته باشد. نگاه دقیق‌تر به منطقه، زیرساخت‌ها، حکومتداری، توپوگرافی و پیچیدگی‌های ژئوپلیتیکی، چالش‌های بی‌شماری را برای شرکت‌های آمریکایی بارز می‌کند.»

این تحلیل همچنین تأکید می‌کند که هرگونه امکان تجارت اساسی مواد معدنی حیاتی میان آمریکا و آسیای مرکزی، مستلزم توسعه سریع «کریدور میانی» خواهد بود، شبکه‌ای ترانزیتی که هنوز در مراحل ابتدایی خود قرار دارد.