حذف صفر از پول ملی: راهکاری نمایشی یا اصلاحی واقعی؟

حذف صفر از پول ملی، راهکاری که در نگاه اول شاید ساده و کارآمد به نظر برسد، اما به گفته حسین سلاح‌ورزی، رئیس پیشین اتاق بازرگانی ایران، بدون اصلاحات ساختاری عمیق، تنها یک نمایش ظاهری است که نه تنها تورم را مهار نمی‌کند، بلکه می‌تواند به فروپاشی بیشتر اقتصاد منجر شود. این اقدام در شرایط کنونی اقتصاد ایران، با تورم مزمن و کسری بودجه ساختاری، نه تنها راه‌حل نیست، بلکه هزینه‌های اضافی و تبعات منفی به دنبال دارد.

حذف صفر: تغییر اسمی، نه واقعی

حذف صفر از پول ملی، که در علم اقتصاد به آن «تغییر اسمی» گفته می‌شود، هیچ تأثیری بر واقعیت‌های اقتصادی نظیر تولید، اشتغال یا قدرت خرید مردم ندارد. ارزش واقعی پول به عواملی چون تورم، عرضه و تقاضا و بهره‌وری اقتصاد وابسته است، نه به تعداد صفرهای روی اسکناس.

تورم سالانه: بین ۳۰ تا ۵۰ درصد نوسان می‌کند.
کسری بودجه: در سال گذشته به بیش از ۵۰۰ هزار میلیارد تومان رسید.
ارزش ریال: در برابر دلار به بیش از ۹۳ هزار تومان سقوط کرده است.

این تغییر ظاهری، مانند تلاش برای درمان بیماری با تغییر لباس است؛ ریشه‌های تورم در ایران به مسائل ساختاری عمیق‌تری بازمی‌گردد.

ریشه‌های ساختاری تورم در ایران

تورم در ایران ناشی از عوامل ساختاری متعددی است که حذف صفر هیچ تأثیری بر آن‌ها ندارد:

کسری بودجه دولت: عمدتاً از طریق استقراض از بانک مرکزی تأمین می‌شود.
رشد نقدینگی: سالانه حدود ۳۰ درصد افزایش می‌یابد.
وابستگی به درآمدهای نفتی: اقتصاد ایران بیش از حد به این درآمدها وابسته است.
فشار تحریم‌های اقتصادی: عاملی مهم در کاهش ارزش پول ملی و افزایش تورم.

این عوامل مانند موتوری قدرتمند، تورم را به پیش می‌برند و حذف صفر نمی‌تواند این موتور را خاموش کند.

تجربیات جهانی و هزینه‌های حذف صفر

تجربه کشورهایی مانند ترکیه در سال ۲۰۰۵ نشان می‌دهد که حذف صفر تنها زمانی مؤثر است که با اصلاحات عمیق اقتصادی نظیر کنترل نقدینگی و سیاست‌های پولی منسجم همراه شود. بدون چنین اصلاحاتی، حذف صفر در ایران تنها تکرار تجربه شکست‌خورده زیمبابوه خواهد بود.

هزینه‌های سنگین اجرای سیاست

تغییر واحد پولی نیازمند به‌روزرسانی گسترده‌ای است:

سیستم‌های بانکی
نرم‌افزارهای حسابداری
چاپ اسکناس‌ها و سکه‌های جدید
آموزش عمومی

این فرآیند در کشوری مانند ترکیه میلیاردها دلار هزینه داشت. در ایران، با منابع مالی محدود و کسری بودجه سنگین، صرف چنین هزینه‌ای برای یک تغییر ظاهری توجیهی ندارد.

گرد کردن قیمت‌ها به بالا

یکی از تبعات منفی حذف صفر، «گرد کردن قیمت‌ها به بالا» است. در معاملات روزمره، فروشندگان ممکن است قیمت‌ها را به بهانه ساده‌سازی افزایش دهند (مثلاً از ۹,۸۰۰ تومان به ۱۰,۰۰۰ تومان). این موضوع در اقتصادی که مردم تحت فشار کاهش قدرت خرید هستند، می‌تواند تورم انتظاری را تشدید کرده و فشار بیشتری بر خانوارها وارد کند.

اعتماد عمومی و راهکارهای واقعی

برخی معتقدند حذف صفر اعتماد عمومی به پول ملی را تقویت می‌کند و وجهه بین‌المللی آن را بهبود می‌بخشد. اما واقعیت این است که اعتماد مردم به پول ملی زمانی بازمی‌گردد که تورم کنترل شود، معیشت بهبود یابد و اقتصاد ثبات پیدا کند. کاهش ارزش ریال ریشه در تحریم‌ها، سوءمدیریت اقتصادی و مشکلات ساختاری دارد و حذف صفر این مسائل را حل نمی‌کند.

نمونه‌های موفق جهانی

آلمان پس از جنگ جهانی دوم (۱۹۴۸) و ترکیه (۲۰۰۵) با اصلاحات اقتصادی عمیق، حذف صفر را به ابزاری برای تثبیت پول ملی تبدیل کردند. اما در ایران، بدون کنترل نقدینگی، کاهش کسری بودجه یا رفع تحریم‌ها، حذف صفر تنها هزینه‌ای اضافی و ناامیدی عمومی به بار می‌آورد.

تمرکز بر اصلاحات واقعی

به جای اقدامات نمایشی، سیاست‌گذاران باید بر اصلاحات واقعی تمرکز کنند:

کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی
اصلاح نظام یارانه‌ها
تقویت تولید داخلی
افزایش استقلال بانک مرکزی برای اجرای سیاست‌های پولی هدفمند
دیپلماسی اقتصادی برای کاهش فشار تحریم‌ها

حذف چهار صفر از پول ملی در شرایط کنونی ایران، مانند نقاشی دیوار خانه‌ای است که پایه‌هایش در حال فروریختن است. این اقدام نه تورم را مهار می‌کند، نه ارزش پول ملی را بازمی‌گرداند و نه اعتماد مردم را جلب می‌کند. تجربه زیمبابوه نشان داد که بازی با صفرها بدون اصلاحات ساختاری بی‌فایده است. تنها با هدف قرار دادن ریشه‌های تورم و بی‌ثباتی می‌توان به بهبود اقتصاد و زندگی مردم امیدوار بود.