انتقال آب طالقان به تهران؛ راهکار یا ریختن آب در ظرف سوراخ؟

تلاش‌های شبانه‌روزی برای انتقال آب

وزیر نیرو از فعالیت شبانه‌روزی بیش از ۱۰۰۰ نفر از کارگران و مهندسان صنعت آب در خط انتقال از سد طالقان به تهران و کرج خبر داده است. در این طرح، سهمی از آب طالقان به استان‌های تهران، البرز و قزوین اختصاص می‌یابد. سهم تهران در دو فاز، هر یک ۲.۵ متر مکعب در ثانیه، به استثنای فاز قدیمی، تعیین شده است.

انتقال آب؛ راهکاری موقت یا پایدار؟

با این حال، کارشناسان و مسئولان محیط زیست دیدگاه‌های متفاوتی درباره اثربخشی این طرح دارند. صدیقه ترابی، معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست، معتقد است:

«تا زمانی که در کشور مدیریت درست مصرف آب نداشته باشیم، پروژه‌هایی ازجمله انتقال آب طالقان به تهران، ریختن آب در ظرف سوراخ است.»

مهدی فصیحی هرندی، پژوهشگر حکمرانی و دیپلماسی آب، نیز این دیدگاه را تأیید می‌کند و می‌گوید: «انتقال آب از طالقان به تهران، در شرایط فعلی و هدررفت بالای آب در شبکه تهران، عملاً ریختن آب روی زمین یا همان تعبیر ریختن آب در ظرف سوراخ است. ضمن اینکه انتقال آب از طالقان، تعارضات کشاورزی و اجتماعی نیز به دنبال دارد.»

هدررفت آب در شبکه تهران: یک چالش بزرگ

یکی از مهم‌ترین موانع در حل بحران آب تهران، میزان بالای هدررفت آب در شبکه توزیع است. در برخی مناطق تهران، هدررفت آب به طور متوسط به ۳۰ تا ۳۵ درصد می‌رسد. این مشکل تنها مختص تهران نیست و در سایر شهرهای کشور نیز با ارقام متفاوتی وجود دارد.

فصیحی هرندی تأکید می‌کند که در شرایط کم‌آبی، همزمان با اجرای طرح‌های انتقال آب، باید به مدیریت مصرف و رفع نواقص شبکه که منجر به هدررفت آب می‌شود، توجه جدی شود.

راهکارهای مقابله با هدررفت آب

شرکت آب و فاضلاب برای جلوگیری از هدررفت آب باید به موضوع فرسودگی تجهیزات و هدررفت فیزیکی در شبکه توجه کند. همچنین، در حال حاضر توجه کافی به مدیریت مصرف وجود ندارد. مسئولان آب و فاضلاب ادعا می‌کنند که کاهش ۱ درصد هدررفت آب ممکن است ۲۱ هزار میلیارد تومان هزینه داشته باشد. با این حال، کارشناسان معتقدند که باید راهکارهای خلاقانه‌ای برای مدیریت مصرف اجرا شود که نیازمند بودجه دولتی وزارت نیرو نیست و می‌توان از سازوکارهایی مانند مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها یا قراردادهای تهاتر آب استفاده کرد.

این پژوهشگر حکمرانی آب می‌پرسد: «با علم به اینکه بودجه این کار وجود ندارد، چرا از راهکارهای خلاقانه استفاده نمی‌شود؟ متأسفانه می‌بینیم که بودجه برای انتقال آب وجود دارد اما برای مسئله کاهش هدررفت آب وجود ندارد.»

تبعات اجتماعی و سیاسی انتقال آب

انتقال آب از یک حوزه به حوزه دیگر، به طور طبیعی چالش‌هایی را به همراه دارد. یک ضرب‌المثل معروف می‌گوید: «هر قطره آبی که از یک حوزه به حوزه دیگر انتقال پیدا می‌کند، مسائل و چالش‌های آن نقطه (مسائل اجتماعی، سیاسی و ...) را هم به جایی که آب منتقل می‌شود، منتقل می‌کند.» آب مورد انتقال دارای حق‌آبه و مالکیت است و انتقال آن می‌تواند مسائل اجتماعی و سیاسی و حتی امنیتی را به دنبال داشته باشد.

بازچرخانی آب: راهکاری مکمل

در شرایطی که جلوی هدررفت آب گرفته نمی‌شود و انتقال آب از نظر هزینه منطقی نیست، بازچرخانی آب می‌تواند کمک‌کننده باشد. مصوبات قانونی از مجلس و دولت درباره بازچرخانی و بهینه‌سازی آب از سال ۱۳۹۵ به تصویب رسیده است، اما اجرای آن‌ها مستلزم تأمین هزینه است.

مشکل اصلی این است که تا زمانی که سیستم هزینه-درآمد آب و فاضلاب واقعی نشود، امکان سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و غیردولتی در آن وجود ندارد. اگرچه تعیین قیمت و هزینه واقعی تولید و تصفیه آب ضروری است، اما باید مکانیزم‌هایی برای آن در نظر گرفته شود.

در وضعیت بحرانی فعلی آب تهران، هر قطره آب که بازچرخانی شود، ارزش بالایی دارد. زمانی که آب کافی برای انتقال وجود نداشته باشد، سایر راهکارها باید مورد بررسی قرار گیرند. متأسفانه، در زمان وفور آب، ارزش آن را نمی‌دانیم و به فکر مدیریت مصرف نیستیم، اما در زمان کمبود و بحران به دنبال راه‌حل می‌گردیم.