«دراکولا»ی رادو ژوده: بازتعریف یک افسانه با هوش مصنوعی و نگاهی به سینما

فیلم «دراکولا» با رویکردی تازه و انتقام‌جویانه، این بار به کارگردانی رادو ژوده، فیلم‌ساز جنجالی رومانیایی، به پرده سینما بازگشته است. این اثر که قرار است در تاریخ ۱۰ اوت در بخش مسابقه هفتادوهشتمین جشنواره فیلم لوکارنو در سوئیس به نمایش درآید، نه تنها افسانه دراکولا را از نو واکاوی می‌کند، بلکه خود سینما را نیز زیر ذره‌بین می‌برد.

رویکردی متفاوت به افسانه دراکولا

ژوده در این فیلم که در ترانسیلوانیا، زادگاه دراکولا، ساخته شده، با تمام قوا به سراغ معروف‌ترین خون‌آشام جهان رفته و ابعاد مختلف تصویر او را بررسی می‌کند. یکی از جنبه‌های نوآورانه این فیلم، استفاده از هوش مصنوعی است. داستان حول محور یک فیلم‌ساز جوان می‌چرخد که با یک سیستم هوش مصنوعی همکاری می‌کند تا نسخه‌های گوناگونی از روایت «دراکولا» را خلق کند.

خلاصه داستان فیلم: «چه اتفاقی می‌افتد وقتی یک فیلم‌ساز جوان و کنجکاو، خلاقیتش را با امکانات بی‌پایان یک هوش مصنوعی جعلی به چالش می‌کشد؟ ترکیبی شگفت‌انگیز از داستان‌های متنوع، از گذشته و حال، درباره افسانه اصلی دراکولا: شکار خون‌آشام، زامبی‌ها و دراکولایی که وسط یک اعتصاب وارد می‌شود، داستان علمی‌تخیلی درباره بازگشت ولاد سلاخ، اقتباسی از اولین داستان خون‌آشامی رومانی، یک عاشقانه تراژیک، یک قصه فولکلور بی‌پروا و مبتذل، داستان‌های کیچ ساخته‌شده با هوش مصنوعی… و خیلی چیزهای دیگر!»

فیلم ژوده سرشار از ارجاعات فرهنگی و سیاسی است. از نام‌های بزرگ هالیوود مانند چارلی چاپلین، استیون اسپیلبرگ و فرانسیس فورد کاپولا گرفته تا شخصیت‌هایی چون فرانکشتاین و ملوان پاپای. همچنین، ستاره‌های موسیقی نظیر بریتنی اسپیرز، متالیکا و رامشتاین، و سیاستمدارانی چون دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین، ریچارد نیکسون و جوزف استالین، در کنار ایلان ماسک و اپلیکیشن‌هایی مانند تیک‌تاک، همگی در این اثر حضور دارند.

سینما در سینما: ادای دین به فیلم‌های «بد»

ژوده در یادداشتی درباره فیلمش می‌گوید: «فیلم ما افسانه دراکولا را از طریق ده‌ها داستان مضحک، عامه‌پسند، ادبی، بازیگوش، سیاسی، اغراق‌آمیز، شیطنت‌آمیز، فانتزی یا واقع‌گرایانه بازسازی می‌کند. این فیلم درباره خود سینماست.» او همچنین این اثر را «ادای دین فروتنانه‌ام به برخی از کارگردانان آمریکایی بزرگ ولی دست‌کم‌گرفته‌شده مثل اد وود، اندی وارهول و فیلمسازان فلوکسوس» توصیف کرده است.

نکته قابل توجه دیگر، شیوه ساخت فیلم است. ژوده «دراکولا» را با آیفون و کمترین بودجه ممکن فیلمبرداری کرده است. جیونا آ. ناتسارو، مدیر هنری جشنواره لوکارنو، در این باره اظهار داشته: «رادو ژوده به شکل استوار در برابر وسوسه ساختن فیلم‌های زیبا مقاومت می‌کند و من در اصل با گفتن این جمله دارم او را ستایش می‌کنم، آن هم در بالاترین حد ممکن.»

فیلم «دراکولا» به نویسندگی و کارگردانی ژوده، با بازی آدونیس تانسا، اوانا ماریا زاهاریا، گابریل اسپاهیو، ایلینکا مانولاکه و الکساندرا هاراپو ساخته شده است. شرکت لوکس باکس مسئول فروش بین‌المللی فیلم است و اپسشیال جیسون هلرستین حقوق پخش آمریکای شمالی را خریداری کرده است.

مصاحبه با رادو ژوده: اهداف و دیدگاه‌ها

هدف از ساخت «دراکولا» چه بود؟

ژوده در پاسخ به این سوال که «دراکولا در فیلم شما کیست؟» می‌گوید: «خودِ فیلم، دراکولا است. می‌خواستم فیلمی ارائه کنم که تمام کلیشه‌ها و موضوعات فیلم‌های عامه‌پسند و ژانری را در بر بگیرد، گاهی در همان مسیر پیش برود و گاهی برعکس عمل کند. هدفم این بود که برای همه چیزهایی داشته باشم؛ فیلمی فراگیر و جشنی برای روایت‌گری به عنوان یک فرم هنری. این فیلم، به شدت داستان‌محور است.» او همچنین این اثر را ادای احترامی به «فیلم‌های بد» و بازگشتی به روحیه آوانگارد می‌داند.

چرا نام فیلم تغییر کرد؟

ژوده توضیح می‌دهد که نام فیلم را کوتاه کرده تا «هم کلی‌تر و هم دقیق‌تر باشد.» او می‌افزاید: «این اسم از قبل معروف و قابل تشخیص است. صدها فیلم با این عنوان وجود دارد. چون فیلم من ادای احترام و بازگشتی است به سینما و اسطوره‌هایش، خواستم عنوانش مثل یک عنوان واقعی سینمایی باشد.»

استفاده از هوش مصنوعی و ابزارهای جدید

فیلم ژوده جشن شکل‌هایی است که شاید قدیمی به نظر برسند، اما با ابزار جدید ساخته شده‌اند: «از تصاویر تولیدشده با هوش مصنوعی استفاده کرده‌ایم، با آیفون فیلم‌برداری شده و حال‌وهوای کمدی خاصی دارد. در واقع، همه این‌ها با هم ترکیب شده‌اند.»

ارجاعات به شخصیت‌ها و سیاستمداران

ژوده درباره ارجاع به نام‌هایی مانند چاپلین، اسپیلبرگ یا کاپولا می‌گوید که هر کدام در یک بستر داستانی خاص آمده‌اند. به عنوان مثال، یکی از اپیزودها با داستان واقعی یک بیمارستان درمان جوان‌سازی در دهه ۷۰ آغاز می‌شود که نیکولای چائوشسکو، دیکتاتور رومانی، مخفیانه افراد ثروتمند و بانفوذ خارجی را به آنجا می‌آورد و یکی از آن‌ها چاپلین بود. این تمِ جوان شدن، به طور طبیعی به داستان‌های خون‌آشامی و دراکولا مربوط می‌شود.

او همچنین درباره اشاره به مسائل روز سیاسی مانند ترامپ، ایلان ماسک و جنگ‌ها می‌گوید: «این‌ها بخشی از دنیای ما هستند. اگر فیلمی در دوران معاصر بسازید و از این عناصر حرف نزنید، انگار دارید واقعیت را سانسور می‌کنید. برای من، سیاست همیشه در زندگی روزمره حضور دارد؛ چه بخواهیم چه نه.»

ترکیب ابتذال و ارجاعات ادبی

ژوده به علاقه خود به «پالپ» (فرهنگ عامه‌پسند) و فرهنگ والا اشاره می‌کند: «در این فیلم، هم داستان‌های سطحی و عامه‌پسند هست، هم نقل‌قولی از ویتگنشتاین. شخصیت‌های احمق هست، اما شعرخوانی هم داریم. حتی از ادبیات کلاسیک رومانی هم استفاده کرده‌ام، مثل داستان‌های ایون کرنگه که خیلی هم رکیک هستند، ولی چون او نابغه ادبیات ماست، دیگر نمی‌توانند بگویند من مبتذل هستم.»

جنسیت و سکسوالیته در فیلم

ژوده این موضوع را از نظر سیاسی و اجتماعی مهم می‌داند و می‌گوید: «نه تنها آن را در داستان گنجاندم، بلکه شخصیت‌های مختلفی را نشان دادم که رویکردهای متفاوتی دارند. از نگاه‌های سنتی تا دیدگاه‌های بسیار مدرن و حتی افراطی. سعی کردم واقعیت جامعه امروز رومانی را بازتاب دهم؛ جایی که هنوز هم تابوها و کشمکش‌های فرهنگی زیادی وجود دارد.»

حفظ تعادل بین سرگرمی و پیام

با وجود تمام ارجاعات و لایه‌های معنایی، فیلم همچنان حال‌وهوای سرگرم‌کننده دارد. ژوده می‌گوید: «این برایم خیلی مهم بود. من نمی‌خواستم فیلم فقط یک بیانیه سیاسی یا یک تجربه آوانگارد باشد. می‌خواستم تماشاگر بخندد، شگفت‌زده شود، کمی بترسد و حتی لحظاتی احساساتش برانگیخته شود. اگر فیلم نتواند سرگرم کند، حتی بهترین ایده‌ها هم ممکن است در ذهن مخاطب نماند.»

نگرانی از سانسور و برنامه‌های آینده

ژوده درباره نگرانی از سانسور می‌گوید: «همیشه این خطر وجود دارد، مخصوصاً وقتی با موضوعاتی کار می‌کنید که می‌تواند حساسیت‌برانگیز باشد. اما من باور دارم که سینما باید آزاد باشد و بتواند به هر مسئله‌ای بپردازد. اگر بخواهیم مدام از ترس سانسور عقب‌نشینی کنیم، دیگر چه چیزی از هنر باقی می‌ماند؟»

در پایان، او به استراحت کوتاهی نیاز دارد اما همیشه ایده‌هایی در ذهن دارد و مطمئن است که همچنان به کاوش در مرز میان سینمای هنری و سینمای عامه‌پسند ادامه خواهد داد.