چرا آمریکا نظم اقتصادی جهانی را تخریب می‌کند؟ معمای درآمد و بازار کار

معمای درآمد میانه: واقعیت ثروت آمریکایی‌ها

دونالد ترامپ و جنبش «آمریکا را دوباره عظیم کنیم» (MAGA) با مهارتی چشمگیر این روایت را جا انداخته‌اند که در حالی که ثروتمندترین آمریکایی‌ها و شرکت‌های بزرگ موفقیت‌های چشمگیری داشته‌اند، درآمد بخش عمده‌ای از مردم عادی راکد مانده، مشاغل به خارج منتقل شده و سطح زندگی افت کرده است. اما این تصویر، بازتاب کامل واقعیت نیست.

عدد کلیدی که باید به آن توجه کرد، «درآمد میانه» است، نه «میانگین» درآمد. میانگین می‌تواند به‌شدت گمراه‌کننده باشد، زیرا درآمدهای نجومی چهره‌هایی چون ایلان ماسک، بیل گیتس و جف بزوس رقم آن را به‌طور غیرواقعی بالا می‌برد. اما درآمد میانه نشان می‌دهد فردی که دقیقاً در وسط توزیع درآمد قرار دارد، چه مقدار دریافت می‌کند.

• برتری درآمد میانه: طبق داده‌های سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD)، در سال ۲۰۲۱ درآمد قابل‌تصرف میانه خانوارهای آمریکایی از تمام اقتصادهای صنعتی پیشرفته به جز لوکزامبورگ، بیشتر بوده است؛ حتی از سوئیس، آلمان، بریتانیا و ژاپن نیز بالاتر.
• رشد قابل‌توجه: نوآ اسمیت در تحلیلی دقیق یادآور می‌شود که درآمد واقعی میانه فردی در آمریکا از دهه ۱۹۷۰ تاکنون حدود ۵۰ درصد افزایش یافته است.
• افزایش دستمزد ساعتی: دستمزد ساعتی پس از تعدیل با نرخ تورم از دهه ۱۹۹۰ به این سو رشد چشمگیری داشته و حتی در میان یک‌سوم پایینی جامعه، دستمزد ساعتی بیش از ۴۰ درصد بالا رفته است.

شوک چین و پویایی بازار کار آمریکا

مسیر رشد اقتصادی آمریکا البته پر از فراز و نشیب بوده است. دیوید آتور و همکارانش پدیده‌ای را «شوک چین» می‌نامند؛ دوره‌ای بین سال‌های ۱۹۹۹ تا ۲۰۱۱ که حدود دو میلیون شغل در آمریکا به‌دلیل جهش قدرت تولیدی چین از دست رفت. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، این برآورد را حتی بالاتر برده و رقم ۳.۷ میلیون شغل را مطرح کرده است.

با این حال، جابه‌جایی و گردش در بازار کار آمریکا ابعادی بسیار گسترده دارد. هر سال به‌طور متوسط حدود ۳۰ میلیون نفر از کارکنان بخش خصوصی شغل خود را از دست می‌دهند و تقریباً همین تعداد نیز شغل تازه پیدا می‌کنند. حتی در سال‌های «شوک چین»، ایالات متحده در مجموع بیش از دو میلیون شغل ایجاد کرد.

نمونه‌های موفقیت‌آمیز گذار اقتصادی

شهرهایی چون فلینت، میشیگان، و گرینزبورو، کارولینای شمالی، که اغلب به‌عنوان قربانیان افول صنایع تولیدی معرفی می‌شوند، نمونه‌های روشنی از این پویایی هستند:

• در ۲۵ سال گذشته، دستمزد واقعی فقیرترین قشر در فلینت بیش از ۴۰ درصد رشد داشته است.
• در گرینزبورو، این رشد بیش از ۲۶ درصد بوده است.

پژوهشی که موسسه بروکینگز در سال ۲۰۱۸ انجام داد و ۱۸۵ شهرستان صنعتی شهری را بررسی کرد، نشان داد که ۱۱۵ مورد از این جوامع توانسته‌اند با موفقیت از اقتصاد صنعتی به حوزه‌های دیگر گذار کنند و سطح رفاه ساکنان خود را بهبود بخشند. تنها ۱۴ جامعه صنعتی همچنان در دسته «آسیب‌پذیر» باقی مانده‌اند. نرخ بیکاری در آمریکا نیز طی بیش از سه سال گذشته در نزدیکی پایین‌ترین سطح خود در نیم‌قرن اخیر قرار داشته است.

کاهش جابه‌جایی جغرافیایی و اضطراب سیاسی

یکی از دلایل تشدید مشکلات در برخی مناطق آمریکا، کاهش چشمگیر جابه‌جایی جغرافیایی مردم است؛ پدیده‌ای که زمانی ویژگی بارز جامعه این کشور به شمار می‌رفت. امروزه، آمریکایی‌ها به ندرت از مناطقی که اقتصادشان فروپاشیده به دنبال فرصت‌های بهتر مهاجرت می‌کنند.

یونی اپلباوم در کتاب خود با عنوان «گیر افتاده» می‌نویسد: «آمریکایی‌ها روزگاری جامعه‌ای به‌شدت سیال بودند و پیوسته برای یافتن فرصت‌های تازه جابه‌جا می‌شدند، اما در دهه‌های اخیر، تمایل بیشتری به ماندن در همان محل زندگی خود نشان داده‌اند با این امید که رونق اقتصادی روزی به سراغشان بیاید.»

اپلباوم در تحلیل خود به آماری جالب از انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۱۶ اشاره می‌کند که تصویری متفاوت از ماهیت آشفتگی سیاسی آمریکا ترسیم می‌کند:

• در میان رأی‌دهندگان سفیدپوستی که بیش از دو ساعت از زادگاه خود فاصله گرفته بودند، هیلاری کلینتون با شش درصد اختلاف پیشتاز بود.
• کسانی که کمتر از دو ساعت دور شده بودند، با ۹ درصد اختلاف به ترامپ رأی دادند.
• و آن‌هایی که هرگز از زادگاهشان جدا نشده بودند، با اختلاف چشمگیر ۲۶ درصد از ترامپ حمایت کردند.

تغییر و بی‌ثباتی، چه ناشی از سرمایه‌داری، جهانی‌سازی، فناوری یا تحولات فرهنگی، موجی از اضطراب را در میان بسیاری از شهروندان برانگیخته است. برای عده‌ای، این اضطراب به‌قدری سنگین است که میل به بازگشت به گذشته را برمی‌انگیزد. اما چه با تعرفه‌های گمرکی و چه بی‌آن، چنین بازگشتی در کار نخواهد بود.