تحول سلامت در ایران با فناوری نانو: از تولید دارو تا کاهش واردات

فناوری نانو، به عنوان یکی از پیشرفته‌ترین و نوین‌ترین حوزه‌های علمی، با توانایی کنترل و دستکاری مواد در مقیاس اتمی و مولکولی، انقلابی عظیم در صنایع مختلف، به‌ویژه حوزه سلامت، ایجاد کرده است. این فناوری به دلیل ویژگی‌های منحصربه‌فرد خود نظیر افزایش کارایی داروها، بهبود عملکرد تجهیزات پزشکی و توسعه روش‌های درمانی نوین، به سرعت در کشورهای پیشرفته به عنوان محور توسعه فناوری‌های راهبردی شناخته شده است.

در ایران نیز توجه ویژه‌ای به فناوری نانو معطوف شده و این حوزه به عنوان یکی از ستون‌های اصلی توسعه محصولات فناورانه سلامت‌محور مطرح گردیده است. بهره‌گیری از فناوری نانو امکان تولید داروهای پیشرفته با کیفیت بالا و هزینه کمتر را فراهم آورده که این امر علاوه بر ارتقای سطح سلامت جامعه، نقش مهمی در کاهش واردات و صرفه‌جویی ارزی ایفا می‌کند.

تولید بیش از ۱۴۰ محصول سلامت‌محور نانویی در کشور

سعید سرکار، رئیس مرکز توسعه فناوری‌های راهبردی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان، با تأکید بر اهمیت فناوری‌های راهبردی، اظهار داشت: «این فناوری‌ها نوظهور و تحول‌آفرین به عنوان فناوری‌های پلتفرمی شناخته می‌شوند که زیرساخت خلق بسیاری از فناوری‌ها و محصولات نوین در صنایع مختلف هستند. فقدان این فناوری‌ها می‌تواند گلوگاه اصلی صنعت باشد و منجر به توقف کامل فعالیت‌های صنعتی شود.»

وی افزود که تاکنون حدود ۱۴۰ محصول سلامت مبتنی بر فناوری‌های نوین و نانو در کشور تولید شده است. بخشی از این محصولات در بازارهای بین‌المللی نیز عرضه می‌شوند که نشان‌دهنده توانمندی و پیشرفت کشور در زمینه فناوری‌های راهبردی است.

ساختار مرکز توسعه فناوری‌های راهبردی و تمرکز بر سلامت

سرکار به ساختار مرکز توسعه فناوری‌های راهبردی اشاره کرد و گفت: این مرکز دارای چهار ستاد فعال است که هر یک نقش اثرگذاری در حوزه سلامت دارند:

• ستاد نانو و میکرو: کاربردهای گسترده در حوزه سلامت.
• ستاد بیو و سلامت: فعال به طور کامل در حوزه سلامت.
• ستاد علوم شناختی: نقش کلیدی در سلامت روان و مباحث روز جهانی مانند جنگ‌های شناختی.
• ستاد گیاهان دارویی و طب سنتی: مرتبط تخصصی با سلامت.

کاهش ۹۰ درصدی قیمت داروها و دسترسی عادلانه

رئیس مرکز توسعه فناوری‌های راهبردی به دستاوردهای سال گذشته در حوزه داروهای پیشرفته اشاره کرد و اعلام داشت: «سه قلم داروی ضد سرطان و ضد عفونت‌های قارچی حاد که پیش از این سالانه بیش از ۶.۵ میلیون دلار واردات داشتند، با فناوری داخلی توسعه یافته و وارد بازار شدند.»

این داروها شامل:

• داروی "اولستا اورین" برای درمان سرطان خون.
• داروی درمان سرطان پانکراس.
• داروی تزریقی ضد عفونت‌های قارچی.

سرکار توضیح داد: «این داروها پیش‌تر با قیمت‌هایی تا ۸۰۰ دلار یا ۱۲۰۰ یورو به ازای هر تزریق وارد می‌شدند و تنها بیماران خاص امکان تهیه آنها را داشتند اما اکنون قیمت آنها به حدود ۲۵ تا ۳۰ دلار کاهش یافته و تحت پوشش بیمه قرار گرفته‌اند. این کاهش چشمگیر قیمت، دسترسی عادلانه به درمان را برای تمام اقشار جامعه فراهم کرده است.»

توسعه فناوری؛ کلید کاهش وابستگی و ارتقای عدالت سلامت

توسعه فناوری‌های داخلی نه تنها موجب کاهش چشمگیر ارزبری می‌شود، بلکه باعث کاهش قیمت محصولات شده و عدالت در حوزه سلامت را تقویت می‌کند. برخی از فناوری‌ها بازده اقتصادی چندین برابر سرمایه‌گذاری اولیه دارند و توجه و سرمایه‌گذاری در آنها از اهمیت بالایی برخوردار است.

تولید داخلی داروهای پیشرفته مبتنی بر فناوری نانو نه تنها توانسته واردات چند میلیون دلاری را کاهش دهد، بلکه با کاهش چشمگیر قیمت‌ها و پوشش بیمه‌ای امکان دسترسی عادلانه به درمان را برای همه بیماران فراهم کرده است. این موفقیت بزرگ نشان‌دهنده تأثیر عمیق فناوری نانو بر سلامت و کیفیت زندگی مردم است و نویدبخش آینده‌ای است که در آن نوآوری‌های علمی به طور مستقیم زندگی روزمره ما را متحول می‌کنند.