خبر کامل
ریزپلاستیک‌ها در بدن انسان: از خاک باستانی تا مغز و استخوان
ریزپلاستیک‌ها، ذرات میکروسکوپی پلاستیک که اکنون در هر گوشه از سیاره ما، از خاک مزارع باستانی گرفته تا اعماق بدن انسان، نفوذ کرده‌اند، به یکی از نگران‌کننده‌ترین چالش‌های سلامت عمومی تبدیل شده‌اند. این ذرات که از دهه ۱۹۲۰ میلادی و به‌ویژه از دهه ۱۹۶۰ با گسترش استفاده از پلاستیک‌ها در جامعه، به طور فزاینده‌ای وارد محیط زیست شده‌اند، اکنون در مایعات و اندام‌های حیاتی بدن انسان از جمله خون، مغز، کبد و حتی استخوان‌ها یافت می‌شوند. پرسش اصلی این است: این حجم از پلاستیک در بدن ما چه تأثیری دارد و چگونه می‌توانیم با خطرات احتمالی آن مقابله کنیم؟
تاریخچه نفوذ پلاستیک‌ها: از مزرعه تا بدن انسان
در هرتفوردشایر، انگلستان، مزرعه‌ای قرار دارد که میزبان قدیمی‌ترین آزمایش‌های کشاورزی جهان است. این آزمایش‌ها که از سال ۱۸۴۳ توسط جان بنت لاوز آغاز شد، در ابتدا برای بررسی روش‌های افزایش تولید گندم بود. نمونه‌های خاک، گندم و کاه که در طول ۱۸۲ سال گذشته جمع‌آوری و در بطری‌ها نگهداری شده‌اند، اکنون آرشیوی بی‌نظیر در مرکز تحقیقاتی راتامستد را تشکیل می‌دهند. اندی مک‌دونالد، مسئول فعلی این آرشیو، که به «نگهبان بطری‌ها» شهرت دارد، می‌گوید این نمونه‌ها نه تنها آثار مواد رادیواکتیو دوران آزمایش‌های هسته‌ای در دهه‌های ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰ را نشان می‌دهند، بلکه نخستین شواهد از ظهور میکروپلاستیک‌ها را نیز در خود جای داده‌اند.
مک‌دونالد توضیح می‌دهد که در این نمونه‌ها، مرز زمانی واضحی بین دوران قبل و بعد از ورود پلاستیک‌ها به جامعه قابل مشاهده است. استفاده گسترده از پلاستیک‌ها از حدود دهه ۱۹۲۰ آغاز شد و از دهه ۱۹۶۰ به بعد شاهد افزایش چشمگیر آن هستیم. این ذرات از طریق رسوب‌های جوی و حتی جدا شدن از لاستیک تراکتورها وارد خاک شده‌اند.
امروزه تخمین زده می‌شود که انسان‌ها بیش از هر زمان دیگری در تاریخ، در حال بلعیدن و تنفس ریزپلاستیک‌ها هستند. بر اساس پژوهشی در سال ۲۰۲۴، مصرف این ذرات از سال ۱۹۹۰ تاکنون شش برابر افزایش یافته است، به‌ویژه در مناطقی مانند ایالات متحده، چین، بخش‌هایی از خاورمیانه، شمال آفریقا و اسکاندیناوی.
آزمایش‌های انسانی و یافته‌های نگران‌کننده
برای درک بهتر تأثیر ریزپلاستیک‌ها بر سلامت انسان، دانشمندان به روش‌های نوینی روی آورده‌اند. یکی از این روش‌ها، «چالش انسانی» است که در آن داوطلبان عمداً در معرض عامل مورد مطالعه قرار می‌گیرند.
نخستین آزمایش انسانی با ریزپلاستیک‌ها
در اوایل سال ۲۰۲۵، هشت داوطلب در لندن برای اولین بار در یک آزمایش با محوریت پلاستیک شرکت کردند. این افراد در ازای مبلغی اندک، محلولی حاوی ریزپلاستیک‌ها را نوشیدند. استفنی رایت، پژوهشگر کالج سلطنتی لندن و سرپرست این مطالعه، توضیح می‌دهد که بسیاری از ما ناخودآگاه هر روز این آزمایش را روی بدن خود انجام می‌دهیم. تیم او شرایط رایج مصرف ریزپلاستیک‌ها، مانند قرار دادن چای کیسه‌ای در آب داغ یا گرم کردن مایعات در ظروف پلاستیکی در مایکروویو را شبیه‌سازی کرد.
ما می‌دانیم که گرما و آب داغ بدترین شرایط ممکن برای رهاسازی ریزپلاستیک‌ها هستند و این شرایط می‌تواند به‌شدت به آزادسازی این ذرات از اقلام پلاستیکی رایج کمک کند؛ بنابراین می‌خواهیم برخی از این سناریوها را بررسی کنیم و ببینیم چند درصد از این ریزپلاستیک‌ها واقعاً از دستگاه گوارش عبور می‌کنند و وارد خون می‌شوند.
رایت برای ارزیابی این موضوع، در بازه‌ای ۱۰ ساعته از خون داوطلبان نمونه‌گیری کرد. نتایج این مطالعه که قرار است اواخر امسال منتشر شود، نخستین اطلاعات دقیق را در مورد غلظت‌های رایج ریزپلاستیک‌ها در بدن پس از مصرف روزمره ارائه خواهد داد.
تجمع ریزپلاستیک‌ها در اندام‌های حیاتی
پژوهش‌های اخیر، یافته‌های شوکه‌کننده‌ای را در مورد تجمع ریزپلاستیک‌ها در بدن انسان آشکار کرده‌اند:
- استخوان و عضله: در اواخر سال ۲۰۲۴، پژوهشگران چینی ریزپلاستیک‌هایی را در نمونه‌های استخوان و عضله اسکلتی بیماران تحت عمل جراحی تعویض مفصل یافتند. این یافته‌ها نگرانی‌هایی را در مورد تأثیر ریزپلاستیک‌ها بر توانایی فرد در انجام فعالیت‌های ورزشی و حتی اختلال در رشد سلول‌های استخوانی و عضلانی ایجاد کرده است.
- سیستم قلبی-عروقی: در اوایل سال ۲۰۲۴، پژوهشگران ایتالیایی ریزپلاستیک‌ها را در پلاک‌های شریانی کاروتید (رگ‌های اصلی خون‌رسان به مغز) در افراد مبتلا به بیماری قلبی-عروقی شناسایی کردند. افرادی که این ذرات در پلاک‌هایشان وجود داشت، ۴٫۵ برابر بیشتر در معرض خطر سکته، حمله قلبی یا مرگ ناگهانی بودند.
- مغز: در فوریه ۲۰۲۵، دانشمندان ریزپلاستیک‌هایی را در مغز اجساد انسان کشف کردند. نکته قابل توجه این بود که افراد مبتلا به زوال عقل تا ۱۰ برابر بیشتر از دیگران پلاستیک در مغزشان داشتند. متیو کمپن، استاد سم‌شناسی دانشگاه نیومکزیکو، معتقد است که مغز با سوخت‌وساز بالا و مکانیزم دفع کند، محیطی ایده‌آل برای تجمع این پلاستیک‌ها فراهم می‌کند.
پیامدهای سلامتی و چالش‌های پژوهشی
با وجود شواهد فزاینده، درک دقیق تأثیر ریزپلاستیک‌ها بر سلامت انسان پیچیده است. پروفسور فی کوسیرو، استاد آلودگی محیطی در دانشگاه پورتسموث، می‌گوید: «این‌ها آزبست نیستند. قرار نیست فوراً آسیبی مشخص ایجاد کنند، اما به‌احتمال زیاد باعث آسیب سلولی می‌شوند و فشار مضاعفی به سلامت کلی بدن وارد می‌کنند که احتمال ابتلا به بیماری‌ها را افزایش می‌دهد.»
تنوع بی‌نهایت ریزپلاستیک‌ها
یکی از چالش‌های اصلی، تنوع بی‌نهایت ریزپلاستیک‌ها است. یک لیتر آب بطری‌شده می‌تواند تا ۲۴۰ هزار ذره پلاستیکی مختلف با اندازه‌ها و ترکیب‌های گوناگون داشته باشد. ورنا پیچلر، دانشیار شیمی دارویی در دانشگاه وین، تأکید می‌کند که اصطلاح «ریزپلاستیک» به خوبی تنوعی را که با آن روبه‌رو هستیم، نشان نمی‌دهد.
این ذرات می‌توانند سموم محیطی و فلزات سنگین را حمل کنند و برخی مواد شیمیایی افزوده‌شده به پلاستیک ممکن است با شبکه هورمونی بدن تعامل داشته باشند. نانوپلاستیک‌ها، که کوچک‌تر از یک میکرون هستند، حتی خطرناک‌ترند زیرا می‌توانند از غشای سلولی عبور کرده و درون سلول‌ها تجمع پیدا کنند.
ارتباط با بیماری‌های مزمن
پژوهشگران در حال بررسی ارتباط ریزپلاستیک‌ها با بیماری‌های مزمن هستند:
- مقاومت آنتی‌میکروبی: برخی ریزپلاستیک‌ها می‌توانند پایگاهی برای ژن‌های مقاومت آنتی‌میکروبی باشند که مقاومت دارویی ایجاد می‌کنند.
- تسریع پیری و التهاب: رافائله مارفلا، استاد پزشکی داخلی، معتقد است ریزپلاستیک‌ها می‌توانند روند پیری را تسریع کرده و با ایجاد اختلال در عملکرد رگ‌های خونی و افزایش التهاب مزمن، به اندام‌های داخلی آسیب برسانند. این وضعیت در پرندگان دریایی به «پلاستیکوزیس» معروف است و احتمال وقوع آن در انسان نیز مطرح شده است.
- سرطان: ورنا پیچلر به ارتباط احتمالی تجمع ریزپلاستیک‌ها با شیوع روزافزون سرطان‌های روده بزرگ اشاره می‌کند. او می‌گوید: «اگر پاسخ التهابی ادامه پیدا کند یا با تماس مداوم با پلاستیک‌ها تحریک شود، ممکن است در شکل‌گیری تومورها و پیشرفت بیماری نقش داشته باشد.»
- آسم و بیماری‌های تنفسی: فی کوسیرو و تیمش در حال بررسی این موضوع هستند که آیا دوزهای خاصی از ریزپلاستیک‌ها برای بیماران مبتلا به آسم مزمن یا سایر بیماری‌های تنفسی طولانی‌مدت خطر بیشتری دارند یا خیر.
تعیین آستانه تحمل و راهکارهای پیشگیری
به باور مارفلا، راهکار عمل‌گرایانه‌تر این است که پیش از افزایش خطر مسمومیت، آستانه‌ای برای مقدار قابل تحمل ریزپلاستیک‌ها توسط بدن مشخص شود. مطالعات اولیه روی موش‌ها نشان داده‌اند که تماس مزمن با ۱۰ تا ۱۰۰ میکروگرم ریزپلاستیک به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز می‌تواند تغییرات التهابی و متابولیکی ایجاد کند.
کوسیرو نیز تأکید می‌کند که افراد مسن‌تر یا دارای بیماری‌های زمینه‌ای، نسبت به اثرات ریزپلاستیک‌ها آسیب‌پذیرترند. او امیدوار است با جمع‌آوری داده‌های کافی، پیشنهادهایی را برای ایمن‌سازی محصولات به تولیدکنندگان پلاستیک ارائه دهد. این شامل توقف تولید برخی انواع پلاستیک‌های مضر و یافتن جایگزین‌های بهتر برای اقلام پلاستیکی مورد استفاده در بیمارستان‌ها می‌شود.
می‌دانیم که ریزپلاستیک‌ها همه‌جا حتی در محیط‌های بسته وجود دارند. اگر در هوای خانه‌تان وجود دارند، حتی وقتی در خواب هستید، به‌طور سطحی در حال تنفس ریزپلاستیک‌ها هستید؛ بنابراین دوست داریم در صورت امکان با تولیدکنندگان درباره راه‌هایی برای پرهیز از این وضعیت صحبت کنیم؛ مثلاً این‌که آیا می‌توانند از ابتدا تولید برخی انواع پلاستیک را متوقف کنند یا خیر. برای مثال، در بیمارستان‌ها برای درمان بیماران تنفسی از ماسک و لوله‌های پلاستیکی استفاده می‌شود. آیا می‌توان جایگزین‌های بهتری پیدا کرد که مانع ورود این مواد به بدن در وهله‌ی اول شوند؟
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
زمان انتشار:
۱۹:۰۰ - ۱۴۰۴/۰۵/۱۹