اختلالات جی‌پی‌اس: آیا قطع برق عامل اصلی است یا دخالت‌های هدفمند؟

ستاره‌های بی‌فروغ: زندگی بدون جی‌پی‌اس

تصور زندگی بدون جی‌پی‌اس در دنیای امروز دشوار است. از مسیریابی روزانه با تلفن همراه گرفته تا خدمات تحویل غذا و تاکسی‌های اینترنتی، همگی به دقت این سامانه وابسته هستند. با این حال، اختلالات اخیر، یادآور دوران پیش از فناوری‌های نوین است؛ دورانی که مردم برای یافتن مسیر خود به نقشه‌های کاغذی یا پرسیدن از رهگذران متکی بودند.

این اختلالات، نه تنها بر کسب‌وکارهای وابسته به موقعیت‌یابی تأثیر گذاشته، بلکه حتی یک پیاده‌روی ساده در شهری ناآشنا را نیز به یک چالش تبدیل کرده است. اظهارات وزیر ارتباطات مبنی بر ارتباط این اختلالات با قطع برق، از سوی کارشناسان با تردید مواجه شده است.

چرا قطع برق عامل اختلال جی‌پی‌اس نیست؟

کارشناسان شبکه تأکید می‌کنند که قطع برق نمی‌تواند تأثیری مستقیم بر سیگنال‌های ماهواره‌ای جی‌پی‌اس داشته باشد. سعید سوزنگر، کارشناس شبکه، در این باره توضیح می‌دهد:

«اختلال در سیستم برق یا قطعی برق به‌طور مستقیم تأثیری بر سیگنال‌های جی‌پی‌اس ندارد. جی‌پی‌اس یک سامانه ماهواره‌ای است که سیگنال‌های آن از فضا به زمین ارسال می‌شود و ایستگاه زمینی برای تولید این سیگنال‌ها وجود ندارد؛ یعنی کاربران صرفاً دریافت‌کننده این سیگنال‌ها هستند.»

امیرحسین دهقان، دیگر کارشناس شبکه، نیز این دیدگاه را تأیید می‌کند و می‌افزاید:

«جی‌پی‌اس‌ها از حدود ۳۱ ماهواره فعال تشکیل شده‌اند که در مدار زمین می‌چرخند. دستگاه‌های گیرنده مانند خودرو و موبایل با دریافت سیگنال‌های رادیویی از حداقل چهار ماهواره مکان خود را محاسبه می‌کنند. این سیگنال‌ها نیازی به برق یا زیرساخت زمینی در ایران برای ارسال ندارند. البته گیرنده برای کار نیاز به برق دارد مانند شارژ کردن تلفن‌های همراه.»

عامل اصلی اختلال‌ها: دخالت‌های هدفمند

به گفته کارشناسان، مشکل اصلی جی‌پی‌اس، ناشی از استفاده از سامانه‌های مختل‌کننده سیگنال است که دقت موقعیت‌یابی را برهم می‌زند. این اختلالات باعث می‌شوند حتی دستگاه‌های روشن نیز اطلاعات موقعیت را اشتباه نمایش دهند و سرویس‌های حیاتی مانند مسیریابی و خدمات امدادرسانی با مشکلات جدی مواجه شوند.

جمینگ، اسپوفینگ و شرایط جوی

امیرحسین دهقان سه عامل اصلی را برای اختلالات اخیر جی‌پی‌اس برمی‌شمرد:

• جمینگ (Jamming): ارسال پارازیت روی فرکانس‌های L1 و L2 جی‌پی‌اس که مانع دریافت سیگنال واقعی توسط گیرنده‌ها می‌شود.
• اسپوفینگ (Spoofing): ارسال سیگنال‌های جعلی که موقعیت‌های نادرست را به دستگاه‌های گیرنده القا می‌کند.
• شرایط جوی خاص: مانند توفان‌های خورشیدی یا تداخل‌های رادیویی قوی که البته به ندرت رخ می‌دهند.

دهقان معتقد است با توجه به گزارش‌های اخیر و شرایط ویژه کشور، محتمل‌ترین دلیل اختلالات فعلی، استفاده از سامانه‌های جمینگ و اسپوفینگ با اهداف امنیتی است. این اقدامات اغلب در شرایط خاص مانند جنگ برای جلوگیری از تهدیدهایی نظیر پهپادهای متخاصم به کار گرفته می‌شوند.

وی همچنین به شواهد پیشین اشاره می‌کند که نشان می‌دهد جی‌پی‌اس گاهی موقعیت‌های نادرست از جمله فرودگاه‌ها را نمایش داده است، که این موضوع نیز نشانه‌ای از اختلالات هدفمند در این سامانه است. چنین اختلالاتی چالش‌های جدی را برای موقعیت‌یابی دقیق و خدمات وابسته به آن به وجود می‌آورد.

شکنندگی وابستگی به فناوری

آنچه اکنون در اختلال جی‌پی‌اس تجربه می‌شود، فراتر از یک مشکل ساده فناوری است؛ این یک زنگ هشدار است که نشان می‌دهد وابستگی ما به فناوری‌های نوین چقدر شکننده و آسیب‌پذیر است. وقتی «ستاره‌های مصنوعی» در آسمان ساکت می‌شوند و سیگنال‌ها گم می‌شوند، زندگی روزمره ما نیز ناگهان به سفری بی‌نقشه تبدیل می‌شود؛ جایی که حتی یافتن راه خانه یا رساندن پیتزا به یک ماجرای پیچیده بدل خواهد شد.

این تجربه به ما یادآوری می‌کند که فناوری، هرچقدر هم پیشرفته باشد، بدون پشتوانه انسانی قوی و مسئولیت‌پذیر، تنها ابزاری ناتوان است و در نهایت با مشکل مواجه خواهد شد.