خبر کامل
چرا زلزلههای کوچک در ایران گزارش نمیشوند؟

زلزلهای با بزرگای کمتر از ۲.۵ که در تاریخ ۱۶ مرداد ۱۴۰۴ در شهریار رخ داد، به دلیل عدم ثبت رسمی در مرکز لرزهنگاری کشوری ایران، بار دیگر بحث محدودیتهای گزارشدهی زلزلههای کوچک را در ایران و جهان مطرح کرده است. این رویداد، پرسشهایی جدی درباره شفافیت و دسترسی به دادههای لرزهنگاری را پیش روی پژوهشگران و عموم مردم قرار میدهد.
چرا زلزلههای کوچک گزارش نمیشوند؟
مهدی زارع، استاد پژوهشگاه زلزلهشناسی، توضیح میدهد که گزارش زلزلههای با بزرگای کمتر از ۲.۵ میتواند به آشکارسازی انفجارهایی مانند آزمایشهای زیرزمینی یا انفجار مهمات در مقیاس بزرگ کمک کند. با این حال، شناسایی این رویدادها تنها به دادههای لرزهنگاری وابسته نیست.
تفاوت زلزلههای طبیعی و مصنوعی
انفجارهای ساخته دست بشر، چه سطحی و چه زیرزمینی، امواج لرزهای مشابه زلزلههای طبیعی تولید میکنند، اما با ویژگیهای متمایز. این تفاوتها شامل ژرفای کمتر و الگوهای موج خاص است. به عنوان مثال، در انفجارها، امواج فشاری دامنهی بلندتری نسبت به امواج برشی دارند. این ویژگیها امکان تفکیک زلزلههای زمینساختی از زلزلههای ناشی از انفجار را فراهم میآورد.
- زلزلههای با بزرگای بیش از ۴: در ایران و کشورهای همسایه (عراق، افغانستان، ترکیه، پاکستان، کشورهای آسیای مرکزی، قفقاز و حاشیه خلیجفارس) بهصورت خودکار و بلافاصله گزارش میشوند.
- زلزلههای با بزرگای ۳ تا ۴: در بیشتر مناطق ایران بهصورت خودکار گزارش میشوند.
- زلزلههای با بزرگای ۲ تا ۳: در نواحی مرزی مانند آذربایجان شرقی، غربی، اردبیل، گیلان و خلیجفارس به دلیل ثبت در ایستگاههای لرزهنگاری کشورهای همجوار، بهصورت خودکار گزارش میشوند.
با این حال، زلزلههای کوچکتر از ۲.۵ در ایران، مشابه بسیاری از کشورهای دیگر، بهصورت عمومی گزارش نمیشوند. مرکز لرزهنگاری کشوری ایران از سال ۱۳۸۴ اطلاعرسانی زلزلهها را با دقت و سرعت بیشتری انجام میدهد، اما زلزلههای با بزرگای کمتر از ۲.۵ را منتشر نمیکند.
دلایل عدم انتشار زلزلههای کوچک
دلایل اصلی این محدودیتها عبارتند از:
- جلوگیری از اضطراب عمومی: روزانه حدود ۵۰ زلزله با بزرگای ۲ تا ۳ و ۵۰۰ زلزله با بزرگای ۱ تا ۲ در ایران رخ میدهد که گزارش همه آنها میتواند منجر به خستگی از هشدارهای مکرر و اضطراب عمومی شود.
- تفکیک از رویدادهای مصنوعی: برخی از این رویدادها ممکن است زلزلههای مصنوعی ناشی از انفجارها باشند که با زلزلههای زمینساختی اشتباه گرفته شوند.
رویکرد جهانی به گزارشدهی زلزلههای کوچک
زارع به رویکردهای جهانی در این زمینه اشاره میکند:
زلزلههای با بزرگای بیش از ۴ در ایران و کشورهای همسایه مانند عراق، افغانستان، ترکیه، پاکستان، کشورهای آسیای مرکزی، قفقاز و حاشیه خلیجفارس بهصورت خودکار و بلافاصله گزارش میشوند.
- چین (CENC): مرکز شبکههای زلزلهنگاری چین نیز زلزلههای با بزرگای کمتر از ۲.۵ تا ۳ را گزارش نمیدهد، مگر در مناطق پرجمعیت یا نزدیک زیرساختهای حیاتی. در مناطق دورافتاده مانند سینکیانگ و تبت، حتی زلزلههای با بزرگای بیش از ۳ ممکن است گزارش نشوند. این محدودیتها برای جلوگیری از وحشت عمومی، گمانهزنی درباره زلزلههای القایی یا حفظ محرمانگی نظامی اعمال میشوند.
- ترکیه (AFAD): سازمان مدیریت سوانح و فوریتها (AFAD) زلزلههای با بزرگای بیش از ۲ را بهصورت عمومی گزارش میدهد، اما زلزلههای کوچکتر ممکن است حذف شوند. در مناطق حساس مانند استانبول، حتی زلزلههای با بزرگای بیش از ۱.۵ نیز ثبت میشوند. رصدخانهی کاندیلی دانشگاه بوغازیچی دادههای دقیقتری ارائه میدهد و سیستم بلادرنگ AFAD نسبتاً شفاف است.
چالشهای دسترسی به دادهها و شفافیت
مراکز بینالمللی مانند USGS و EMSC گاهی زلزلههای گزارشنشده را از طریق دادههای ایستگاههای کشورهای همجوار شناسایی میکنند، اما این گزارشها اغلب بدون جزئیات منتشر میشوند. در ایران، دادههای لرزهنگاری با تأخیر ۱۵ تا ۲۵ دقیقهای گزارش میشوند و شکل موجهای خام در دسترس عموم نیست. پژوهشگران برای دسترسی به این دادهها باید درخواست رسمی ارائه دهند.
پایش خودکار و هوشمند زلزلههای طبیعی و تفکیک آنها از زلزلههای مصنوعی در مراکز لرزهنگاری بینالمللی انجام میشود. دادههای لرزهنگاری عمومی تاکنون فعالیتهای نظامی مخفی، بهویژه آزمایشهایی با قدرت معادل یک کیلوتن ماده منفجره (معادل زلزلهای با بزرگای ۴) را افشا کردهاند. با این حال، عدم گزارش زلزلههای کوچکتر از ۲.۵ همچنان چالشی برای شفافیت و پژوهشهای لرزهنگاری در ایران و جهان باقی مانده است.
درباره هوشمصنوعی دستاول:
تمامی اخبار دستاول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحتسنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با دادههای جدید آموزش داده میشود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دستاول در حال بهتر شدن است.
شما میتوانید از چتبات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
زمان انتشار:
۰۳:۳۴ - ۱۴۰۴/۰۵/۲۰