محمد توسلی: ریشه بحران تهران در تمرکز قدرت و ناکامی مدیریت واحد شهری است

ریشه‌های تاریخی بحران تهران: از انقلاب تا امروز

محمد توسلی برای درک وضعیت کنونی تهران، به نیم قرن گذشته و مطالبات انقلاب ۵۷ بازمی‌گردد. او اشاره می‌کند که در بهمن ۵۷، انقلاب با چشم‌انداز حاکمیت قانون، آزادی، جمهوریت و حاکمیت ملت پیروز شد و مردم در فروردین ۵۸ با بیش از ۹۸ درصد آرا به جمهوری اسلامی رأی دادند. در چنین فضایی، مدیریت شهر تهران از اسفند ۵۷ برنامه‌های راهبردی برای تحول در ساختار مدیریت شهری، اصلاح حمل‌ونقل و تأمین محیط زیست سالم را آغاز کرد.

مدیریت واحد شهری: طرحی ناکام برای مشارکت مردم

اولین گام برای اصلاح ساختار مدیریت شهری، تدوین قانون «مدیریت واحد شهری» بود که در مهر ۱۳۵۸ به تصویب شورای انقلاب رسید. این قانون با هدف سپردن مدیریت تمامی خدمات شهری به دست مردم و نظارت آن‌ها بر امور شهر تدوین شد. توسلی با اشاره به تجربیات جهانی و مشاهدات خود در آمریکا و آلمان، بر این باور بود که مردم باید همانند اداره خانه خود، شهرشان را نیز قانونمند اداره و نظارت کنند.

محور اصلی قانون مصوب شورای انقلاب، مدیریت واحد شهری بود؛ یعنی علاوه بر خدمات شهری، تمام خدماتی که شهروندان نیاز دارند باید به دست خود مردم سپرده شود و خود مردم مدیریت همه این خدمات را داشته باشند.

با این حال، به گفته توسلی، یک مقاومت راهبردی در برابر اجرای این قانون وجود داشت، زیرا دیدگاه حاکمیت بر مدیریت از بالا تأکید داشت، در حالی که مدیریت واحد شهری بر مدیریت از پایین و مشارکت مردم اصرار می‌ورزید. این تلاش‌ها در نهایت متوقف شد و امروز نیز در شورای شهر ششم، مردم عملاً نقشی در مدیریت شهرشان ندارند.

نقش شهرداری‌ها در بازتولید ناهنجاری‌ها

توسلی معتقد است که شهرداری‌ها نیز در بازتولید ناهنجاری‌های شهری سهم داشته‌اند. او به مواردی چون فروش بی‌رویه تراکم، توسعه نابرابر و اولویت‌دادن به پروژه‌های پرخرج و غیراجتماعی اشاره می‌کند. به گفته وی، بسیاری از شهرداران، به جز یک یا دو مورد، منتخب و هماهنگ با مدیریت کشور بوده‌اند و عموماً صلاحیت لازم برای مدیریت شهری را نداشته‌اند.

دوران نگران‌کننده مدیریت شهری

توسلی دوران مدیریت شهری در زمان احمدی‌نژاد و زاکانی را نگران‌کننده‌ترین دوره‌ها می‌داند که بیشترین هزینه‌ها به شهر تهران تحمیل شده است. او همچنین به دوران مدیریت طولانی کرباسچی و قالیباف اشاره می‌کند که با وجود برخی خدمات مفید، پروانه‌های ساختمانی با تراکم‌های بی‌رویه و برخلاف ضوابط طرح جامع صادر شده است.

معابر دو طبقه در تهران به لحاظ کارشناسی هیچ توجیهی ندارد.

او به احداث معابر دو طبقه با هزینه‌های سنگین اشاره می‌کند که در بسیاری از کشورهای دنیا در راستای حفظ محیط زیست و توسعه حمل‌ونقل عمومی، دوچرخه‌رانی و پیاده‌روی، جمع‌آوری شده‌اند. این اقدامات غیرکارشناسی و تمرکز سیاسی و اقتصادی در تهران، بحران‌های جاری را تشدید کرده است.

انتقال پایتخت: راه‌حلی بدون اصلاح ساختار؟

موضوع انتقال پایتخت بارها مطرح شده و اخیراً نیز با توجه به تشدید بحران‌های تهران از جمله محدودیت آب و برق، توسط رئیس‌جمهور دوباره مطرح شده است. توسلی این موضوع را کاملاً کارشناسی می‌داند و از دو منظر آن را بررسی می‌کند:

• هزینه‌های سنگین: آیا دولت توانایی تأمین هزینه‌های بسیار سنگین انتقال زیرساخت‌ها و امکانات تهران را به شهر دیگری دارد؟
• تکرار مشکلات: حتی اگر دولت توانایی مالی این کار را پیدا کند، آیا مشکلات تهران با ساختار کنونی حاکمیت در مکان جدید تکرار نخواهد شد؟

توسلی تأکید می‌کند که ریشه اصلی مشکلات تهران، تمرکز قدرت سیاسی و اقتصادی در این شهر است. تا زمانی که این تمرکز از بین نرود و قدرت و امکانات به‌طور متوازن در کل کشور توزیع نشود، نمی‌توان انتظار داشت مشکلات تهران حل شود.

راهکار واقع‌بینانه و کارشناسی، بازگشت به مردم و برگزاری انتخابات آزاد و عادلانه و توزیع قدرت سیاسی در سراسر کشور است تا به‌طور طبیعی تمرکززدایی صورت گیرد.

او نتیجه می‌گیرد که تمرکززدایی نیازمند اصلاح ساختار در حاکمیت است و تنها با توزیع قدرت سیاسی در کل کشور می‌توان تعادلی پایدار ایجاد کرد که به کاهش جمعیت تهران و حل مشکلات آن منجر شود.