راهنمای جامع مقابله با گرمازدگی: نوشیدنی‌های مفید و کمک‌های اولیه

با فرارسیدن فصل گرما و افزایش دما، حفظ هیدراتاسیون بدن و پیشگیری از گرمازدگی به یکی از دغدغه‌های اصلی تبدیل می‌شود. متخصصان طب سنتی و داخلی بر اهمیت انتخاب نوشیدنی‌های مناسب برای کنترل دمای بدن، کاهش عطش و جلوگیری از عستگی و عوارض قلبی تاکید می‌کنند. در این میان، برخی نوشیدنی‌های سنتی و طبیعی نقش کلیدی در حفظ سلامت در برابر گرمای شدید ایفا می‌کنند.

توصیه‌های طب سنتی برای مقابله با گرما

سید بهروز زرگر، متخصص طب سنتی، بر نقش نوشیدنی‌های طبیعی در پیشگیری از گرمازدگی تاکید دارد:

• شربت خاکشیر: این شربت به دلیل خاصیت ضدالتهابی و خنک‌کنندگی، پس از آب، پرکاربردترین نوشیدنی برای جلوگیری از گرمازدگی است. ترکیب آن با آبلیمو و عسل، اثر خنک‌کنندگی را افزایش داده و از کسالت، خستگی و عطش مکرر جلوگیری می‌کند.
• تخم شربتی: دانه‌های تخم شربتی با جذب آب، بدن را برای مدت طولانی‌تری هیدراته نگه می‌دارند و برای رفع عطش طولانی‌مدت بسیار مناسب هستند.
• شربت سکنجبین و خیار: این نوشیدنی سنتی حاوی نعناع و سرکه است که طبع خنک‌کننده داشته و به کاهش صفرا کمک می‌کند. مصرف آن برای خنکی و رفع گرمازدگی توصیه می‌شود.
• دوغ کم نمک با خیار: این ترکیب حاوی الکترولیت‌های مفیدی مانند سدیم و پتاسیم است که به حفظ تعادل مایعات بدن کمک می‌کند.
• آب‌میوه‌های طبیعی و دمنوش‌های گیاهی: آب‌میوه‌های طبیعی سرشار از ویتامین C، مواد معدنی و الکترولیت هستند. دمنوش‌های گیاهی مانند عرق بیدمشک، دمنوش نعناع و عرق کاسنی نیز دارای خاصیت تب‌بری قوی و اثر خنک‌کنندگی بر بدن هستند.

پرهیز از نوشیدنی‌های مضر در گرما

متخصصان داخلی هشدار می‌دهند که گرمازدگی نه تنها موجب احساس ناخوشایندی می‌شود، بلکه می‌تواند سلامت عمومی بدن را تهدید کرده و حتی منجر به مرگ شود. رسول بهاری، متخصص بیماری‌های داخلی، بر لزوم پرهیز از برخی نوشیدنی‌ها تاکید می‌کند:

• نوشیدنی‌های گازدار، قندی و انرژی‌زا: این نوشیدنی‌ها در ظاهر ممکن است تشنگی و خستگی را رفع کنند، اما در واقع موجب افزایش عطش و کم‌آبی بیشتر بدن می‌شوند.
• مصرف نوشیدنی با یخ فراوان: افراط در مصرف نوشیدنی‌های یخ‌زده یا با یخ فراوان می‌تواند مشکلات گوارشی متعددی ایجاد کند. توصیه می‌شود نوشیدنی‌ها به صورت خنک و نه بسیار سرد میل شوند.
• چای و قهوه: به دلیل خاصیت ادرارآوری، مصرف این نوشیدنی‌ها در روزهای گرم باید کاهش یابد.

وی همچنین تاکید کرد که گروه‌های آسیب‌پذیر مانند کودکان، سالمندان، بانوان باردار، بیماران قلبی عروقی، بیماران مزمن، بیماران روانی، معلولان و افراد چاق باید به طور ویژه از نوشیدنی‌های خنک و سالم مانند آب، شربت خاکشیر، سکنجبین، تخم شربتی، دوغ، آبمیوه‌های طبیعی و عرق‌های گیاهی استفاده کنند.

کمک‌های اولیه برای افراد گرمازده

جعفر میعادفر، رئیس سازمان اورژانس کشور، گرمازدگی را یکی از شایع‌ترین علل مراجعه به اورژانس در تابستان عنوان کرده و بر افزایش آگاهی شهروندان برای پیشگیری و اقدامات اولیه تاکید دارد:

«حفظ آرامش و خارج کردن لباس‌های اضافه بیمار، پوشاندن صورت و مرطوب کردن بدن با آب، دادن کمی آب یا دوغ خنک به بیمار هوشیار و بدون تهوع، خواباندن بیمار به پهلو در صورت داشتن حالت تهوع جهت جلوگیری از انسداد راه هوایی، استفاده از کمپرس سرد و خیس در نواحی کشاله ران، گردن، زیر بغل و پشت زانو یا اسپری کردن آب و باد زدن آرام برای خنک کردن بیمار، مؤثرترین کمک اولیه به شخص گرمازده است.»

وی همچنین هشدار داد که در صورت بروز علائمی مانند سردرد، تهوع، ضعف یا گرفتگی عضلات، بیمار باید به سرعت به محیط خنک منتقل شده و مایعات خنک بنوشد. در صورت نیاز، باید از تیم‌های پزشکی درخواست کمک شود و تا رسیدن امدادگران، ادامه خنک کردن بیمار با پاشیدن آب و باد زدن توصیه می‌شود.

هشدارهای وزارت بهداشت و آمار مراجعات

هم‌زمان با شدت گرفتن گرما، وزارت بهداشت نسبت به خطرات جدی ناشی از دمای بالا هشدار داده است. سالمندان، کودکان، بیماران قلبی و کارگران فضای باز جزو آسیب‌پذیرترین گروه‌ها هستند که تحت تأثیر مستقیم این شرایط قرار دارند.

وزارت بهداشت گزارش داده که تنها در دو هفته نخست تیرماه، بیش از ۱۲ هزار مورد مراجعه مرتبط با علائم گرمازدگی، افت فشار، تشدید بیماری‌های قلبی و اختلالات تنفسی در سطح کشور ثبت شده است که نشان‌دهنده اهمیت جدی گرفتن این هشدارها است.