ارتقای ظرفیت نیروگاه سیاه‌بیشه: گامی حیاتی برای پایداری شبکه برق ایران

ارتقای ظرفیت و اهمیت راهبردی

پروژه ارتقای ظرفیت مخازن سدها و نیروگاه سیاه‌بیشه به میزان ۲۰۸ گیگاوات‌ساعت به بهره‌برداری رسید. این اقدام با هدف افزایش حجم ذخیره آب در سدهای بالا و پایین مجموعه صورت گرفته تا در زمان‌های اوج تقاضا، امکان تولید برق بیشتری فراهم شود.

با سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده، مدت زمان کارکرد این نیروگاه در اوج مصرف از چهار ساعت به ۴.۵ ساعت افزایش یافته است. این نیروگاه می‌تواند از ساعت ۱۲ ظهر تا ۱۶:۳۰ بعدازظهر، برق مورد نیاز تهران را تامین کند. هرگونه وقفه در عملکرد این نیروگاه می‌تواند مشکلات بزرگی برای شبکه برق کشور ایجاد کند.

فرهاد شبیهی، مدیرعامل برق منطقه‌ای تهران، در حاشیه این پروژه بر اهمیت نقش نیروگاه سیاه‌بیشه تاکید کرد و گفت: «کنترل ولتاژ شبکه برق پایتخت کشور به عهده این نیروگاه است. در صورت مواجهه با چالش افت ولتاژ و خروج این نیروگاه از مدار تولید، حدود دو هزار تا سه هزار مگاوات محدودیت ایجاد می‌شود که این رقم معادل ۳۰ درصد یا حتی نیمی از ظرفیت شهر تهران است.»

مکانیزم عملکرد نیروگاه تلمبه‌ذخیره‌ای

نیروگاه‌های تلمبه‌ذخیره‌ای مانند سیاه‌بیشه، بر اساس مکانیزمی ساده اما کارآمد عمل می‌کنند. این نیروگاه دارای دو مخزن یا سد در دو ارتفاع متفاوت است:

• در زمان‌های کم‌مصرفی برق، پمپ‌های قدرتمند آب را از مخزن پایین به مخزن بالایی پمپاژ می‌کنند.
• در ساعات اوج مصرف، آب ذخیره‌شده از طریق توربین‌ها به مخزن پایین بازمی‌گردد و هم‌زمان برق تولید می‌شود.

این روش به نیروگاه امکان می‌دهد تا به سرعت به تغییرات ناگهانی تقاضا واکنش نشان دهد، فرکانس و ولتاژ شبکه را پایدار نگه دارد و به عنوان یک ذخیره انرژی عمل کند.

نیروگاه سیاه‌بیشه با قابلیت ذخیره‌سازی انرژی و مدیریت بار، عملکردی فراتر از نیروگاه‌های سنتی دارد. در زمان‌های اوج مصرف، این نیروگاه می‌تواند به سرعت وارد مدار شود و کسری تولید را جبران کند. همچنین در ساعات کم‌باری، از انرژی مازاد شبکه برای ذخیره آب در مخزن بالایی استفاده می‌کند.

شایان ذکر است که افزایش ظرفیت در این نیروگاه از طریق افزایش حجم مخازن صورت گرفته است، به طوری که با افزایش میزان ذخیره آب، برق برای ساعات بیشتری تولید شود. ظرفیت تولید ۱۰۴۰ مگاواتی این نیروگاه تغییری نکرده است، بلکه با افزایش مخازن و میزان ذخیره‌سازی، همین میزان برق به جای چهار ساعت، برای مدت ۴.۵ ساعت وارد مدار می‌شود. به عبارت دیگر، با افزایش تکنولوژی و ذخیره مخازن، می‌توان ساعات بیشتری از ظرفیت این نیروگاه بهره‌برداری کرد.

نقش حیاتی در پایداری شبکه برق ایران

نیروگاه و سد سیاه‌بیشه یک سامانه راهبردی برای مدیریت انرژی، بهینه‌سازی مصرف سوخت و حفاظت از محیط‌زیست محسوب می‌شوند. ارتقا و توسعه اخیر این مجموعه، گامی مهم برای افزایش تاب‌آوری شبکه برق ایران است و باید با بهره‌گیری از تکنولوژی‌های نوین در دستور کار قرار گیرد.

با این حال، با توجه به بحران برق در کشور، سرمایه‌گذاری برای نوسازی، افزایش بهره‌وری و ذخایر دیگر نیروگاه‌های کشور نیز ضروری است؛ چرا که افزایش نیم ساعته توان عرضه برق این نیروگاه، به تنهایی نمی‌تواند نیاز مردم و کسری ۲۰ هزار مگاواتی را برطرف کند.