بارداری و تولد نوزاد در فضا؛ چالش‌ها و خطرات پیش روی انسان در سفر به مریخ

جاذبه صفر و چالش‌های بارداری

میکروجاذبه یا بی‌وزنی، اگرچه ممکن است لقاح را دشوارتر کند، اما احتمالاً تأثیر مستقیمی بر مراحل اولیه بارداری پس از لانه‌گزینی نخواهد داشت. با این حال، زایمان و مراقبت از نوزاد در شرایط بی‌وزنی بسیار پیچیده‌تر خواهد بود. در فضا، مایعات و اجسام شناور می‌شوند که این امر روند زایمان و نگهداری از نوزاد را در مقایسه با زمین، که جاذبه در همه چیز از وضعیت بدنی تا تغذیه نقش دارد، به‌مراتب دشوارتر می‌کند.

جالب توجه است که جنین به‌طور طبیعی در مایع آمنیوتیک رحم، که محیطی شبیه به میکروجاذبه است، رشد می‌کند. این شباهت باعث شده فضانوردان برای آموزش راهپیمایی فضایی از مخازن آب استفاده کنند که شرایط بی‌وزنی را شبیه‌سازی می‌کند. با این حال، جاذبه تنها یکی از عوامل مؤثر است.

تهدید پرتوهای کیهانی

یکی از جدی‌ترین خطرات در فضا، خارج از لایه‌های حفاظتی زمین، پرتوهای کیهانی هستند. این ذرات پرانرژی، که هسته‌های اتمی لخت با سرعتی نزدیک به نور حرکت می‌کنند، می‌توانند آسیب‌های سلولی جدی به بدن انسان وارد کنند.

در زمین، جو ضخیم و میدان مغناطیسی زمین ما را در برابر بیشتر این تشعشعات محافظت می‌کند؛ اما در فضا، چنین سپری وجود ندارد.

برخورد این پرتوها با اتم‌های بدن می‌تواند منجر به آسیب‌های موضعی، جهش‌های DNA (افزایش خطر سرطان) و فعال شدن پاسخ‌های التهابی شود که به بافت‌های سالم آسیب رسانده و عملکرد اندام‌ها را مختل می‌کند.

خطرات در دوران بارداری و پس از آن

آسیب‌پذیرترین زمان برای جنین، ماه اول پس از لقاح است. در این دوره، سلول‌های جنینی با سرعت بالا تقسیم شده و ساختارهای ابتدایی را شکل می‌دهند. برخورد تنها یک پرتو کیهانی پرانرژی در این مرحله می‌تواند برای جنین مرگبار باشد، هرچند به دلیل کوچکی جنین و نادر بودن نسبی پرتوها، احتمال برخورد مستقیم کم است.

با پیشرفت بارداری، خطرات تغییر می‌کنند. با کامل شدن جریان خون جفت تا پایان سه‌ماهه اول، رحم و جنین به‌سرعت رشد می‌کنند و هدف بزرگ‌تری برای پرتوها فراهم می‌شود. احتمال برخورد پرتو کیهانی به عضله رحم و ایجاد انقباضات منجر به زایمان زودرس افزایش می‌یابد. اگرچه مراقبت از نوزادان نارس در زمین پیشرفت چشمگیری داشته، اما تولد زودهنگام در فضا خطرات به‌مراتب بیشتری به همراه خواهد داشت.

رشد نوزاد پس از تولد نیز متوقف نمی‌شود. نوزادی که در فضا متولد شود، در میکروجاذبه به رشد خود ادامه خواهد داد که ممکن است بر مهارت‌های حرکتی و تعادلی او تأثیر بگذارد. این مهارت‌ها، که وابسته به حس جاذبه هستند، ممکن است به شکل کاملاً متفاوتی رشد کنند. علاوه بر این، قرار گرفتن طولانی‌مدت مغز در حال رشد نوزاد در معرض پرتوهای کیهانی می‌تواند آسیب‌های دائمی به حافظه، شناخت، رفتار و سلامت بلندمدت او وارد کند.

آیا تولد نوزاد در فضا ممکن است؟

در تئوری، بارداری و تولد نوزاد در فضا ممکن است؛ اما تا زمانی که نتوان جنین را از پرتوها محافظت کرد، از زایمان زودرس جلوگیری نمود و شرایط رشد ایمن در میکروجاذبه را فراهم آورد، این یک آزمایش پرریسک باقی خواهد ماند که هنوز برای انجام آن آماده نیستیم.