نروژ و توقف سرمایه‌گذاری در شرکت‌های اسرائیلی: فشار بر صندوق ثروت ملی

در پی تشدید بحران انسانی در نوار غزه و افزایش بی‌سابقه شمار قربانیان فلسطینی، نروژ به عنوان یکی از پیشگامان اروپایی در به رسمیت شناختن کشور مستقل فلسطین، گام‌های جدی برای بازنگری در سرمایه‌گذاری‌های خود در شرکت‌های اسرائیلی برداشته است. این اقدام در حالی صورت می‌گیرد که نهادهای حقوق بشری، اقدامات اسرائیل در غزه را «نسل‌کشی» یا «جنایت جنگی» توصیف کرده‌اند و کشورهای اروپایی از جمله فرانسه نیز بر راه‌حل دو کشوری تاکید دارند.

بررسی مجدد سرمایه‌گذاری‌ها به دلایل اخلاقی

هفته گذشته، ینس استولتنبرگ، وزیر دارایی نروژ، از بانک مرکزی و شورای اخلاق این کشور خواست تا سرمایه‌گذاری‌های صندوق ثروت ملی نروژ در شرکت‌های اسرائیلی را مجدداً بررسی کنند. این درخواست با هدف اطمینان از عدم سرمایه‌گذاری «صندوق بازنشستگی دولتی نروژ» (معروف به صندوق نفت) در شرکت‌هایی که ممکن است در نقض حقوق بین‌الملل نقش داشته باشند، مطرح شد.

این دستور بازبینی پس از آن صادر شد که روزنامه «آفتن‌پستن» گزارش داد شرکت «بت شمش انجینز»، یکی از سرمایه‌گذاری‌های این صندوق، موتورهای جنگنده‌های مورد استفاده در حملات غزه را سرویس‌دهی می‌کند. صندوق ثروت ملی نروژ در سال ۲۰۲۳ سهم ۱.۳ درصدی و در سال گذشته سهم ۲.۱ درصدی در این شرکت خریداری کرده بود.

توقف سرمایه‌گذاری در ۱۱ شرکت اسرائیلی

درخواست وزارت دارایی نروژ به سرعت مورد تایید قرار گرفت. روزنامه «اسرائیل هیوم» گزارش داد که صندوق سرمایه‌گذاری ملی نروژ به دلیل ادامه جنگ در غزه، سرمایه‌گذاری‌های خود در اراضی اشغالی را متوقف کرده و قصد فروش سهام خود در ۱۱ شرکت اسرائیلی را دارد. رئیس صندوق بازنشستگی نروژ نیز از اقدام برای کاهش تعداد شرکت‌های اسرائیلی که در آنها سرمایه‌گذاری شده، خبر داد.

بلومبرگ جزئیات بیشتری را منتشر کرده و اعلام کرده است که صندوق ثروت ملی نروژ به ارزش ۱۹۰۰ میلیارد دلار، از ۱۱ شرکت اسرائیلی خارج شده و تمام قراردادهای خود با مدیران خارجی در اسرائیل را به دلیل اعتراضات عمومی مرتبط با جنگ غزه خاتمه می‌دهد. این صندوق تا پایان ماه ژوئن سال جاری، سهام حدود ۶۱ شرکت اسرائیلی را در اختیار داشته است.

فشارهای سیاسی و افکار عمومی

جایگاه صندوق ثروت ملی نروژ به عنوان بزرگ‌ترین صندوق ثروت ملی جهان، توجه سیاستمداران و فعالان را به خود جلب کرده است. در سال ۲۰۲۲، این صندوق در واکنش به حمله روسیه به اوکراین، سرمایه‌گذاری‌های خود در روسیه را مسدود و فروخته بود.

وزیر دارایی نروژ تاکید کرده است: «انتظار دارم صندوق ثروت ملی اقدامات بیشتری را پس از اعلام امروز درباره سرمایه‌گذاری‌ها در اسرائیل انجام دهد.» او افزود: «صندوق سرمایه‌گذاری دولتی نباید در شرکت‌هایی که به اشغال کرانه باختری و جنگ در غزه کمک می‌کنند، سرمایه‌گذاری کند.»

یک نظرسنجی اخیر نشان می‌دهد که ۷۸ درصد از پاسخ‌دهندگان نروژی خواهان کنار گذاشتن شرکت‌هایی هستند که به حقوق بشر احترام نمی‌گذارند. این موضوع در بحبوحه رقابت‌های سیاسی و پیش از انتخابات پارلمانی ماه آینده در نروژ، برای حزب حاکم کارگر که نسبت به جنگ اسرائیل انتقاد دارد، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. احزاب مخالف نیز خواستار بررسی بیشتر این سرمایه‌گذاری‌ها و حتی استعفای مدیرعامل صندوق شده‌اند.

تأثیر منطقه‌ای و بین‌المللی

مسئله ارتباط با اسرائیل در بحبوحه بحران انسانی غزه، به یکی از موارد اصلی بحث و اختلاف میان احزاب مختلف در کشورهای اروپایی از جمله نروژ، فرانسه و بریتانیا تبدیل شده است. این تحولات نشان‌دهنده افزایش فشار بین‌المللی بر اسرائیل و تغییر رویکرد برخی کشورها در قبال سیاست‌های آن است.