در سال تحصیلی جدید، هزینه تحصیل در مدارس غیردولتی بین ۱۰۰ تا ۱۴۰ میلیون تومان برآورد شده است؛ رقمی که برای بسیاری از خانواده‌ها غیرقابل پرداخت است. با این حال، برخی مدارس شهریه‌هایی فراتر از این ارقام تعیین کرده‌اند که با احتساب هزینه‌های جانبی مانند سرویس، ناهار، لباس و اردو، این مبالغ به شکل چشمگیری افزایش می‌یابد و فشار اقتصادی زیادی را بر دوش خانواده‌ها وارد می‌کند.

این وضعیت، پرسش‌های مهمی را مطرح می‌کند: چرا با وجود مشکلات اقتصادی، والدین همچنان به تحصیل فرزندانشان در مدارس غیردولتی اصرار دارند؟ تفاوت عملکرد مدارس دولتی و غیردولتی در چیست؟ و این انتخاب چه تأثیری بر آینده تحصیلی دانش‌آموزان، به‌ویژه در کنکور، خواهد داشت؟

فشار اقتصادی ناشی از شهریه‌های بالا

شهریه مدارس غیردولتی بسته به پایه تحصیلی و شهر محل سکونت متفاوت است. اگرچه کف شهریه ۹ میلیون و سقف آن ۵۷ میلیون تومان اعلام شده، اما مدارس با افزودن فوق‌برنامه‌ها، این ارقام را به صورت پلکانی افزایش می‌دهند. گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد که با اضافه شدن فوق‌برنامه‌ها، شهریه گاهی به ۱۵۰ میلیون تومان یا حتی بیشتر می‌رسد.

مادر یکی از دانش‌آموزان پایه دهم در مدرسه‌ای غیردولتی توضیح می‌دهد: «برخی از این فوق‌برنامه‌ها به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که بخشی از دروس اصلی در آن‌ها تدریس می‌شود و اگر در آن‌ها ثبت‌نام نکرده باشیم، فرزندم از درس‌ها عقب می‌افتد.»

علاوه بر این، هزینه‌های مربوط به لباس و لوازم‌التحریر نیز به این بار مالی می‌افزاید. این مادر اضافه می‌کند: «اگر فرزندم از خرید این لیست‌ها جا می‌ماند، در مدرسه به حاشیه رانده می‌شد و دیگر دانش‌آموزان او را از خود نمی‌دانستند.» این هزینه‌ها، به‌ویژه زمانی که معادل بخش زیادی از درآمد سالانه خانواده است، می‌تواند کمر اقتصاد بسیاری از خانواده‌ها را خم کند.

دلایل استقبال از مدارس غیردولتی

با وجود هزینه‌های گزاف، آمار ثبت‌نام در مدارس غیردولتی ۱۵ درصد است که نسبت به سال‌های گذشته ۴ درصد افزایش یافته است. این آمار متناقض، این پرسش را مطرح می‌کند که چه چیزی والدین را به سمت این مدارس سوق می‌دهد؟

مادر دانش‌آموز پایه دهم معتقد است: «کیفیت آموزش در مدارس دولتی پایین است. تعداد دانش‌آموزان در کلاس‌ها بالاست و عملاً مهارت خاصی به آن‌ها نمی‌آموزند، مثلاً مهارت تست‌زنی که برای کنکور ضروری است.»

در مقابل، مادر دانش‌آموزی که در مدرسه دولتی تحصیل می‌کند، عملکرد این مدارس را بهتر ارزیابی می‌کند: «دبیران مدارس دولتی عموماً باتجربه‌ترند. به علاوه، فرزندم در مدرسه دولتی بیشتر می‌تواند طعم حضور در اجتماع را بچشد و با افراد متفاوتی معاشرت کند.»

روزنامه دنیای اقتصاد نیز کاهش کیفیت و اعتماد به آموزش دولتی را اصلی‌ترین دلیل افزایش ثبت‌نام در مدارس غیرانتفاعی می‌داند. بسیاری از والدین صرفاً برای اطمینان خاطر از محیط فرهنگی و تربیتی، فرزندان خود را در این مدارس ثبت‌نام می‌کنند و حتی ترجیح می‌دهند دولت نظارتی بر امور مالی مدارس نداشته باشد.

کنکور: سرمایه‌گذاری یا توهم؟

بسیاری از والدین، ثبت‌نام فرزندانشان در مدارس غیردولتی را نوعی «سرمایه‌گذاری آموزشی» می‌دانند که نتیجه آن در روز کنکور مشخص می‌شود. اما آیا این تصور واقعیت دارد؟

آمار قبولی کنکور سال گذشته نشان می‌دهد که سهم بزرگی از رتبه‌های برتر متعلق به مدارس سمپاد (استعدادهای درخشان) است؛ مدارسی که با آزمون‌های سخت، مستعدترین دانش‌آموزان را جذب می‌کنند. در این میان، سهم دانش‌آموزان مدارس غیردولتی از ۱۰ رتبه برتر کنکور ۱۴۰۳، تنها ۲ نفر در گروه ریاضی و ۲ نفر در گروه انسانی بوده است. سهم مدارس دولتی عادی نگران‌کننده‌تر است؛ تنها ۷ درصد از ۳۰ رتبه برتر کنکور، یعنی ۲ نفر، به این مدارس تعلق داشته است.

معاون وزیر آموزش و پرورش سال گذشته اعلام کرد که ۸۵ درصد قبولی‌های کنکور سراسری ۱۴۰۳ مربوط به مدارس دولتی و ۱۵ درصد مربوط به مدارس غیردولتی بوده است. اما منظور وی از «مدارس دولتی» در این آمار، شامل مدارس سمپاد، هیأت امنایی و نمونه دولتی نیز می‌شود که عملاً دولتی محسوب نمی‌شوند، زیرا پذیرش در آن‌ها مستلزم پرداخت هزینه و شرکت در آزمون ورودی است.

آمار واقعی‌تر کنکور ۱۴۰۲ نشان می‌دهد که سهم دانش‌آموزان مدارس دولتی عادی تنها ۲.۵ درصد بوده است. در مقابل، گزارشی از روزنامه همشهری به تبعیض آموزشی و برتری مدارس غیردولتی اشاره کرده و نشان می‌دهد که این مدارس سهم ۹۷.۵ درصدی از رتبه‌های برتر کنکور را به خود اختصاص داده‌اند.