چالش‌ها و مطالبات جنگلبانان: حافظان گمنام طبیعت ایران

در کشوری که منابع طبیعی آن تحت فشار شدید تغییرات اقلیمی، بهره‌برداری بی‌رویه، آتش‌سوزی‌ها و تخریب اراضی قرار دارد، جنگلبانان نه تنها کارمند، بلکه خط مقدم دفاع از امنیت زیستی و میراث ملی ایران هستند. با این حال، صدای این قشر فداکار و مظلوم کمتر شنیده می‌شود؛ در حالی که مطالبات آنها نه صرفاً خواسته‌های صنفی، بلکه لازمه بقای منابع طبیعی و امنیت زیست‌محیطی کشور است. امروز بیش از هر زمان دیگری، این صدا باید بلندتر، روشن‌تر و کارشناسی‌تر شنیده شود.

مطالبات راهبردی جنگلبانان از زبان مهدی توکلی

مهدی توکلی، جنگلبان سیستان و بلوچستانی، در حاشیه همایش روز ملی جنگلبان به سرفصل‌های راهبردی مطالبات و مسائل اصلی جنگلبانان اشاره کرد. وی بر نکات زیر تأکید کرد:

• تقویت امنیت شغلی و قضائی: تصویب قوانین حمایتی ویژه برای مصونیت قانونی جنگلبانان هنگام اجرای وظایف و ایجاد پوشش بیمه مسئولیت و حمایت قضائی در پرونده‌های درگیری با متخلفان.
• همکاری برون‌سازمانی: لزوم همکاری نزدیک و هم‌افزایی با نظام قضائی برای تسریع در رسیدگی به پرونده‌های تخلف منابع طبیعی.
• تأمین تجهیزات و فناوری‌های نوین: استفاده از پهپاد، دوربین‌های تله‌ای، سامانه‌های پایش هوشمند و نوسازی و استانداردسازی وسایل نقلیه و تجهیزات گشت و اطفای حریق.
• تقویت نقش جنگلبان در تصمیم‌گیری‌های کلان: حضور نمایندگان جنگلبانان در کمیته‌ها و شوراهای ملی حفاظت منابع طبیعی و استفاده از تجربیات میدانی آنها در سیاست‌گذاری.
• فرهنگ‌سازی و جلب حمایت مردمی: استفاده از رسانه‌ها برای معرفی نقش و جایگاه جنگلبانان و توسعه مشارکت جوامع محلی در حفاظت از عرصه‌های ملی.

چالش‌های جنگل‌های شمال و کمبود نیرو در مازندران

بهره‌برداری غیراصولی و بی‌رویه، تغییر کاربری غیرمجاز، قاچاق چوب، آتش‌سوزی‌ها و ورود پساب‌های خانگی و صنعتی به رودخانه‌ها، از جمله علل مهم کاهش وسعت جنگل‌های شمال کشور است که تعادل طبیعت را برهم زده و منجر به بلایای طبیعی می‌شود.

وضعیت نیروی انسانی در مازندران

علی باقری، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری مازندران، با اشاره به اینکه هزار و ۴۰۰ نیرو در این حوزه مشغول حفاظت از جنگل‌ها هستند، تأکید کرد که استاندارد «هر هزار هکتار یک نگهبان» برای جنگل‌های هیرکانی به هیچ وجه کافی نیست. وی افزود:

«به عنوان نمونه فقط در یک عرصه سه هزار هکتاری جنگل که در جلگه مازندران قرار دارد، نیاز به سه هزار نیرو است، موضوعی که اصلاً با شرایط امروز همخوانی ندارد.»

بررسی‌ها نشان می‌دهد که سن قاچاقچیان چوب در استان به زیر ۲۰ سال رسیده و اره‌موتورها شارژی شده‌اند. این مسائل ریشه در بیکاری، افزایش نرخ تورم، ارزش بالای چوب و نبود قانون بازدارنده دارد. در حال حاضر، هزار و ۱۴۱ جنگلبان در بخش حفاظت و ۱۴۶ جنگلبان در بخش صیانت، مسئولیت حفظ و حراست از یک میلیون و ۱۸۹ هزار هکتار از عرصه‌های جنگلی و مرتعی استان مازندران را بر عهده دارند.

یکی از مشکلات اصلی، علاوه بر کمبود نیرو، پراکنش نامناسب آنها در سطح استان است که منجر به تراکم نیرو در برخی مناطق و کمبود شدید در مناطق دیگر شده است. این وضعیت، ارتقای وضعیت جنگلبانی در مازندران و شمال کشور را ضروری می‌سازد.

معیشت و آموزش: دغدغه‌های اصلی جنگلبانان

حسن خزایی، جنگلبان مازندرانی، مهم‌ترین دغدغه جنگلبانان را پایین بودن حقوق دانست که باید در سطح کشوری مورد توجه قرار گیرد تا انگیزه آنها افزایش یابد. وی افزود که با توجه به وضعیت اقتصادی، مبلغ دریافتی به سختی کفاف زندگی آنها را می‌دهد.

خزایی همچنین بر نیازهای زیر تأکید کرد:

• ارتقای معیشت و رفاه: افزایش حقوق متناسب با سختی کار و شرایط ویژه مأموریت.
• تأمین مسکن سازمانی: در مناطق صعب‌العبور و پایگاه‌های حفاظتی.
• تقویت نیروی انسانی: جذب و نگهداشت نیروهای متخصص و باتجربه و برگزاری دوره‌های آموزشی تخصصی در زمینه‌های اطفای حریق، حقوق محیط زیست و کمک‌های اولیه.
• تشویق و تقدیر: از جنگلبانان نمونه و همیاران طبیعت فعال در حفاظت منابع طبیعی.
• آموزش جوامع محلی: ارائه آموزش‌های لازم به جوامع محلی و تشکل‌های مردم‌نهاد همکار.

ایثار و فداکاری جنگلبانان

اگر امروز هنوز جنگلی در شمال، کوهی در غرب، دشتی در جنوب و مرتعی در شرق ایران نفس می‌کشد، به واسطه ایستادگی جنگلبانانی است که عاشق وطن هستند. روز جنگلبان امسال در حالی سپری شد که داغ سنگین از دست دادن سه نفر از جوانان عزیز که جان خود را در راه مهار آتش‌سوزی‌های اخیر نثار کردند، بر دل‌ها سنگینی می‌کند. این ایثار و شجاعت، بار دیگر ثابت کرد که حفاظت از طبیعت تنها یک وظیفه نیست، بلکه عشقی عمیق و تعهدی انسانی است.