خبر کامل
بحران کاغذ و افزایش ۶۵ درصدی قیمت کتاب: زخمی کهنه بر پیکره صنعت نشر
صنعت نشر ایران سال‌هاست که با بحران افزایش قیمت کاغذ دست و پنجه نرم می‌کند؛ معضلی ریشه‌دار که با هر نوسان نرخ ارز، عمیق‌تر شده و اکنون تمامی حلقه‌های این صنعت، از چاپ تا توزیع و فروش کتاب را تحت تأثیر قرار داده است. این وضعیت، نه تنها هزینه‌های تولید را به شدت افزایش داده، بلکه قدرت خرید کتاب را برای بسیاری از مردم کاهش داده و بازار نشر را با رکودی بی‌سابقه مواجه کرده است.
ریشه‌های بحران: از دلالی تا وابستگی به ارز
بحران قیمت کاغذ در ایران سابقه‌ای طولانی دارد. در سال ۱۳۹۸، مرتضی هاشمی‌مقدم، فعال صنعت چاپ، از وجود دست‌های پنهان و دلالی در بازار پرده برداشت. به گفته وی، دلالان قیمت‌ها را روزانه و بر اساس نرخ دلار تعیین می‌کنند، حتی اگر کاغذها ماه‌ها قبل با ارز دولتی وارد شده باشند و هیچ نظارتی بر این فرآیند وجود نداشته باشد.
این بحران تا به امروز ادامه یافته است. علی لطیفی، رئیس سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، اعلام کرده که در سال جاری، قیمت کتاب‌های درسی حدود ۶۰ درصد رشد داشته است. علاوه بر این، چاپخانه‌ها در سال گذشته با سه روز قطعی برق در هفته مواجه بودند که این امر نیز به اختلال در فرآیند تولید دامن زده است.
وابستگی ۹۸ درصدی به واردات و تأثیر دلار
بهروز قزل‌باش، مدیر انتشارات و فعال حوزه چاپ و نشر، تأکید می‌کند که بیش از ۹۸ درصد کاغذ مصرفی مجلات و کتاب‌ها وارداتی است و قیمت آن کاملاً به نرخ دلار وابسته است. حتی جلدهای تولید داخل نیز تحت تأثیر قیمت دلار قرار می‌گیرند.
«نرخ دلار هر چقدر که باشد، چون کاغذ وارداتی است، تقریباً تمام آن به نرخ دلار خریداری می‌شود. بیش از ۹۸ درصد کاغذ مصرفی مجلات و کتاب‌ها وارداتی است.»
بهروز قزل‌باش، مدیر انتشارات
وی همچنین اشاره کرد که کاهش نرخ دلار به ندرت منجر به ارزانی کاغذ می‌شود. در چنین شرایطی، فروشندگان از عرضه کالا خودداری می‌کنند تا متحمل زیان نشوند، حتی اگر تقاضا بالا باشد.
افزایش ۶۰ تا ۶۵ درصدی هزینه تولید کتاب
گرانی کاغذ تأثیر مستقیمی بر کل زنجیره تولید کتاب دارد. قزل‌باش توضیح می‌دهد که افزایش قیمت کاغذ، هزینه دوره چاپ را حدود ۴۰ درصد بالا می‌برد. زینک و سایر مواد مصرفی نیز که وارداتی هستند، از قیمت دلار تأثیر می‌پذیرند. در مجموع، افزایش هزینه‌هایی مانند دستمزد کارگران، مرکب، و کاغذ، منجر به رشد متوسط بیش از ۳۵ درصدی در این بخش‌ها شده که در نهایت، حدود ۶۰ تا ۶۵ درصد به هزینه کلی تولید کتاب می‌افزاید.
این افزایش قیمت‌ها به رکود بازار کتاب دامن زده است. کتاب‌های تولیدشده مدت‌ها در قفسه‌ها می‌مانند و بازگشت سرمایه ناشران به تأخیر می‌افتد. این وضعیت، ادامه فعالیت را برای ناشران دشوار می‌سازد، حتی با وجود انگیزه‌های فرهنگی.
تیراژ کتاب و آینده صنعت نشر
تیراژ کتاب‌ها در ایران بسیار متفاوت است:
- کتاب‌های درسی و دانشگاهی: به دلیل وجود مشتریان دائمی یا فصلی، تیراژ خوبی دارند.
- کتاب‌های کودک و نوجوان: وضعیت مطلوبی ندارند و خانواده‌ها کمتر توان خرید آن‌ها را دارند.
- چاپ دیجیتال: در صورت روی آوردن ناشران به چاپ دیجیتال، تیراژ معمولاً از ۵۰۰ نسخه تجاوز نمی‌کند و گاهی حتی کمتر است.
به طور کلی، تیراژ کتاب‌ها از ۲۰ نسخه آغاز شده و تا ۳ هزار نسخه ادامه دارد. قزل‌باش تأکید می‌کند که هر سال حدود ۶۵ درصد به قیمت کتاب افزوده می‌شود و این روند، توان خرید کتاب را از بسیاری از مردم سلب کرده است.
این زنجیره فرساینده گرانی، از کاغذ آغاز شده و با عبور از هزینه‌های چاپ، زینک و مواد مصرفی، به قفسه‌های کتابفروشی می‌رسد و در نهایت، خرید کتاب را برای بسیاری به آرزویی دور بدل می‌کند؛ آرزویی که هر سال با شیب تندتری از دسترس خارج می‌شود.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
