واکسن جدید سرطان پانکراس: امید به جلوگیری از عود بیماری با هدف‌گیری جهش ژنی KRAS

واکسن جدید، امید تازه برای بیماران سرطان پانکراس

سرطان پانکراس، یکی از کشنده‌ترین انواع سرطان با نرخ عود بالا، ممکن است به زودی با ظهور یک واکسن جدید به نام ELI-002 2P، شاهد تحولی بزرگ در پیشگیری از بازگشت بیماری باشد. این واکسن آزمایشی، جهش‌های ژن KRAS را هدف قرار می‌دهد که در حدود ۹۰ درصد موارد سرطان پانکراس و ۴۰ درصد سرطان‌های روده بزرگ یافت می‌شوند. نتایج اولیه یک کارآزمایی بالینی کوچک، امیدبخش بوده و نشان‌دهنده پاسخ ایمنی قوی در ۸۵ درصد بیماران است.

چالش‌های سرطان پانکراس و نیاز به راهکارهای نوین

سرطان پانکراس به دلیل نرخ بقای پایین و عود مکرر پس از درمان، یکی از جدی‌ترین چالش‌های پزشکی محسوب می‌شود. طبق آمار انجمن سرطان آمریکا، نرخ بقای پنج‌ساله برای این سرطان تنها حدود ۱۳ درصد است و مؤسسه ملی بهداشت آمریکا نیز گزارش می‌دهد که تا ۸۰ درصد موارد پس از درمان اولیه، دوباره عود می‌کنند.

دکتر زِو واینبرگ، از سرپرستان کارآزمایی و هم‌مدیر برنامه‌ی انکولوژی گوارشی در دانشگاه کالیفرنیا، لس‌آنجلس، تأکید می‌کند: «اگر از من بپرسید کدام بیماری بیش از همه به راهی برای پیشگیری از عود نیاز دارد، می‌گویم همین یکی.»

مکانیسم عمل واکسن ELI-002 2P

واکسن ELI-002 2P با استفاده از زنجیره‌های کوتاه اسیدهای آمینه (پپتیدها)، سیستم ایمنی بدن را آموزش می‌دهد تا سلول‌های دارای جهش KRAS را شناسایی و نابود کند. برخلاف بسیاری از واکسن‌های سرطانی که به صورت اختصاصی برای هر بیمار ساخته می‌شوند، این واکسن به صورت «آماده برای استفاده» طراحی شده و نیازی به تعیین توالی ژن تومور پیش از مصرف ندارد. این ویژگی می‌تواند فرآیند درمان را تسریع و ساده‌تر کند.

نتایج امیدبخش فاز اول کارآزمایی

مرحله اول این مطالعه که در نشریه Nature Medicine منتشر شد، شامل ۲۰ بیمار مبتلا به سرطان پانکراس و ۵ بیمار مبتلا به سرطان روده بزرگ بود. تمامی این بیماران دارای جهش KRAS بودند و پیش از این جراحی و شیمی‌درمانی را پشت سر گذاشته بودند. آزمایش خون پس از جراحی، وجود شواهد میکروسکوپی از بیماری باقی‌مانده را نشان می‌داد که می‌توانند منجر به گسترش و عود بیماری شوند.

پس از جراحی، شرکت‌کنندگان حداکثر شش دوز «آماده‌سازی» واکسن را دریافت کردند و ۱۳ نفر از آن‌ها نیز تزریق‌های یادآور داشتند. نتایج کلیدی این کارآزمایی عبارتند از:

• پاسخ ایمنی قوی: ۸۵ درصد (۲۱ نفر از ۲۵ شرکت‌کننده) به جهش‌های KRAS پاسخ ایمنی نشان دادند.
• پاک‌سازی سلول‌های باقی‌مانده: حدود دوسوم از این افراد پاسخ کافی برای پاک‌سازی سلول‌های باقی‌مانده را داشتند.
• ایمنی گسترده: نزدیک به ۷۰ درصد ایمنی نسبت به اهداف توموری دیگری که در واکسن نبود، پیدا کردند.
• فراپاسخ‌دهندگان: چند «فراپاسخ‌دهنده» واکنش ایمنی استثنائی و بهترین نتایج درمانی را تجربه کردند.

در گروه بیماران سرطان پانکراس، میانگین بقا ۲۹ ماه و بیش از ۱۵ ماه پس از واکسیناسیون بدون عود بیماری بود. دکتر واینبرگ این آمار را «بسیار بالاتر از نرخ‌های معمول در سرطان‌های قابل‌جراحی» توصیف کرد.

پیشرفت در فناوری واکسن‌های سرطانی

ساخت واکسن‌های سرطانی همواره دشوار بوده است، زیرا سلول‌های سرطانی پروتئین‌های زیادی را با سلول‌های سالم به اشتراک می‌گذارند. اما پیشرفت‌های اخیر در فناوری mRNA و سرعت بالاتر تعیین توالی ژن، امکان ساخت واکسن‌های سرطانی مؤثرتر را فراهم کرده است. پپتیدهای این واکسن همچنین دارای یک «دم» خاص هستند که به ماندگاری آن‌ها در غدد لنفاوی، جایی که سلول‌های ایمنی فعال می‌شوند، کمک می‌کند؛ ویژگی‌ای که در واکسن‌های پپتیدی قبلی وجود نداشت.

آینده واکسن ELI-002 2P

پژوهشگران تأکید دارند که برای تأیید این یافته‌ها تحقیقات بیشتری لازم است. در حال حاضر، یک کارآزمایی فاز دوم در حال انجام است تا واکسن ELI-002 2P با مراقبت استاندارد مقایسه شود. استفانی دوگان، دانشیار مؤسسه سرطان دانا-فاربر در بوستون، اظهار داشت: «این واقعیت که بقای طولانی‌مدت به طور واقعی با پاسخ سلول‌های T همبستگی دارد، نشان می‌دهد که واکسن این اثر را ایجاد کرده است. ایده‌ی اینکه می‌توان KRAS را هدف قرار داد، واقعاً هیجان‌انگیز است.»