نهایی شدن طرح حذف چهار صفر از پول ملی: «تومان» واحد رسمی، «قران» واحد خرد

ضرورت حذف صفرها و پیشینه جهانی

فرزین با اشاره به اینکه ریال واحد رسمی کشور است اما مردم در معاملات روزمره از تومان استفاده می‌کنند، حذف چهار صفر را ضرورتی اجتناب‌ناپذیر دانست. او توضیح داد که کاهش شدید ارزش ریال در برابر ارزهای خارجی، علاوه بر آثار اقتصادی، به افت غرور ملی نیز منجر شده است.

این اقدام در سطح جهانی بی‌سابقه نیست؛ کشورهایی نظیر آلمان با حذف ۱۲ صفر، فرانسه با دو صفر و ترکیه با ۶ صفر، پیش از این چنین اصلاحاتی را در پول ملی خود اعمال کرده‌اند. رئیس کل بانک مرکزی تاکید کرد که هدف از این طرح، کنترل تورم یا افزایش ارزش پول ملی نیست، بلکه صرفاً اصلاح ساختار واحد پولی و تسهیل محاسبات مالی است.

وضعیت اسکناس در گردش و لایحه پیشنهادی

در حال حاضر، بیش از ۱۰ میلیارد و ۴۰۰ میلیون قطعه اسکناس در گردش کشور وجود دارد که به معنای متوسط ۱۲۲ قطعه برای هر نفر است. با وجود گسترش تراکنش‌های کارت‌محور، نیاز به اسکناس فیزیکی به دلیل ملاحظات پدافند غیرعامل همچنان پابرجاست.

در جهان، بزرگ‌ترین اسکناس یورو ۵۰۰ یورو است، اما در ایران حداکثر اسکناس در گردش ۱۰۰ هزار تومانی (معادل یک میلیون ریال) است و چک‌پول‌هایی حتی تا پنج میلیون ریال برابر واحد رسمی پول ملی چاپ شده‌اند. این نسبت باید اصلاح شود.

لایحه حذف چهار صفر برای نخستین بار در سال ۱۳۹۰ توسط دولت به مجلس ارائه شد و پس از تایید شورای نگهبان، به دلیل توقف در دولت سیزدهم، مسکوت ماند. با آغاز مسئولیت محمدرضا فرزین در بانک مرکزی، بررسی و دفاع از این لایحه دوباره در کمیسیون اقتصادی مجلس مطرح شد.

جزئیات اجرایی و تاثیرات آتی

فرزین تاکید کرد که «پول ملی مانند پرچم کشور است و باید ارزش و حیثیت ملی آن حفظ شود.» پس از تصویب نهایی، فرآیند جایگزینی اسکناس‌ها و سکه‌های جدید طی یک دوره سه‌ساله انجام خواهد شد.

در طرح جدید، اسکناس‌های کنونی با چهار صفر کمرنگ منتشر شده‌اند تا به راحتی به واحدهای جدید تبدیل شوند. به عنوان مثال، اسکناس ۱۰ هزار تومانی معادل یک تومان جدید خواهد بود و اسکناس‌های کوچک‌تر می‌توانند به صورت سکه ضرب شوند.

با وجود اینکه تنها ۱.۵ درصد از کل معاملات کشور به صورت نقدی انجام می‌شود، اسکناس همچنان پشتیبان شبکه پرداخت کارتی خواهد بود. همچنین، برای نخستین بار اعشار در واحد پولی رسمی تعریف خواهد شد؛ به گونه‌ای که «قران» معادل یک‌صدم تومان خواهد بود.

فرزین درباره تاثیر این تغییر بر ارزش سهام اظهار داشت که ارزش سهام متناسب با واحد پول جدید و به صورت درصدی محاسبه و معامله خواهد شد. او اطمینان داد که حتی با تداوم شرایط تورمی، حداقل ۳۵ سال زمان نیاز است تا کشور دوباره به نقطه‌ای برسد که حذف صفر ضروری شود.

معاملات کلان اقتصاد کشور با ابزارهای بانکی انجام می‌شود و حذف صفر تاثیری بر این بخش ندارد. اما برای معاملات خرد، ساده‌تر شدن محاسبات و بازگشت اعتبار به پول ملی، از اهداف اصلی این اصلاح است. رئیس کل بانک مرکزی در پایان تاکید کرد که این طرح باید هرچه سریع‌تر اجرا شود تا واحد پول ملی در محاسبات روزمره مردم جایگاه واقعی خود را پیدا کند.